Tojikiston Respublikasi
Tojikiston Markaziy Osiyoning janubi-sharqida joylashgan; maydoni taxminan 142 ming km², aholisi taxminan 10 mln kishi, poytaxti — Dushanbe. U O‘zbekiston, Qirg‘iziston, Xitoy va Afg‘oniston bilan chegaradosh, okeanga chiqmaydi. Davlat prezidentlik respublikasi; tarkibida Tog‘li Badaxshon avtonom viloyati bor. Hududining 90 % dan ortig‘ini tog‘lar egallaydi, eng balandi — Pomirdagi Ismoil Somoniy cho‘qqisi (taxminan 7 500 m). Tog‘lar yosh bo‘lgani uchun zilzilalar tez-tez bo‘ladi; 1911-yilgi kuchli zilzila tog‘ ko‘chkisidan Sarez ko‘lini hosil qilgan. Mamlakat suv va gidroenergiya resurslariga juda boy: Panj, Vaxsh, Amudaryo; Norak GESi mintaqadagi eng yirik to‘g‘onlardan biri, ko‘pchilik elektr energiyasi GESlarda olinadi. Foydali qazilmalar: polimetall rudalar, oltin, kumush, uran, ko‘mir, tuz. Aholisi asosan vodiylarda (Vaxsh, Hisor, Farg‘ona vodiysining Xo‘jand qismi) yashaydi, urbanizatsiya darajasi mintaqada eng past — taxminan 27 %. Tojiklar aholining taxminan 85 % ini tashkil etadi; O‘zbekiston chegarasi yaqinida 1 mln dan ortiq o‘zbek yashaydi. Iqtisodiyoti agrar-industrial: paxta, mevalar, ipakchilik, tog‘ yaylovlarida chorvachilik; sanoatda Tursunzoda alyuminiy zavodi muhim — u import xomashyoni arzon GES elektr energiyasi bilan qayta ishlaydi. Xorijda ishlayotgan mehnat muhojirlari yuborgan pul mamlakat iqtisodiyotida katta rol o‘ynaydi.
Tog‘li hududda xaritada qisqa ko‘ringan masofa yo‘l bo‘yicha ancha uzoq bo‘lishi mumkin: yo‘l o‘ralib, dovonlardan o‘tadi. Shu sababli tog‘ qishloqlariga yetib borish vaqti xaritadagi to‘g‘ri chiziqdan ancha uzun bo‘ladi.
Yuk tashish rejalashtiruvchisi vaqtni yo‘l bo‘yicha hisoblaydi, yo‘l muhandisi dovondagi yo‘lni loyihalaydi, tog‘ yo‘lboshchisi marshrutni tuzadi.
Atlasda ikki joy orasidagi to‘g‘ri chiziqni va yo‘l chizig‘ini ip yoki qog‘oz tasma bilan o‘lchab, uzunliklarini solishtiring.
«Suv minorasi»: xaritada Pomir, Panj, Vaxsh, Norak GESi, Dushanbe va Xo‘jandni belgilab, Tojikiston nega mintaqaning suv manbai deb atalishini tushuntiring.