ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Turkmaniston, Tojikiston va taqqoslash

Darslar 37–39 · 3 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
38

Tojikiston Respublikasi

Darslik: 106–108-betlar
MaqsadTojikistonning o‘rni, tabiati, resurslari, aholisi va iqtisodiyotining asosiy xususiyatlarini ta’riflash.
Yangi so‘zlar
Pomir tog‘lari · the Pamir mountainsNorak GESi · the Nurek hydropower stationalyuminiy · aluminiumDushanbe · Dushanbe
Tushuntirish

Tojikiston Markaziy Osiyoning janubi-sharqida joylashgan; maydoni taxminan 142 ming km², aholisi taxminan 10 mln kishi, poytaxti — Dushanbe. U O‘zbekiston, Qirg‘iziston, Xitoy va Afg‘oniston bilan chegaradosh, okeanga chiqmaydi. Davlat prezidentlik respublikasi; tarkibida Tog‘li Badaxshon avtonom viloyati bor. Hududining 90 % dan ortig‘ini tog‘lar egallaydi, eng balandi — Pomirdagi Ismoil Somoniy cho‘qqisi (taxminan 7 500 m). Tog‘lar yosh bo‘lgani uchun zilzilalar tez-tez bo‘ladi; 1911-yilgi kuchli zilzila tog‘ ko‘chkisidan Sarez ko‘lini hosil qilgan. Mamlakat suv va gidroenergiya resurslariga juda boy: Panj, Vaxsh, Amudaryo; Norak GESi mintaqadagi eng yirik to‘g‘onlardan biri, ko‘pchilik elektr energiyasi GESlarda olinadi. Foydali qazilmalar: polimetall rudalar, oltin, kumush, uran, ko‘mir, tuz. Aholisi asosan vodiylarda (Vaxsh, Hisor, Farg‘ona vodiysining Xo‘jand qismi) yashaydi, urbanizatsiya darajasi mintaqada eng past — taxminan 27 %. Tojiklar aholining taxminan 85 % ini tashkil etadi; O‘zbekiston chegarasi yaqinida 1 mln dan ortiq o‘zbek yashaydi. Iqtisodiyoti agrar-industrial: paxta, mevalar, ipakchilik, tog‘ yaylovlarida chorvachilik; sanoatda Tursunzoda alyuminiy zavodi muhim — u import xomashyoni arzon GES elektr energiyasi bilan qayta ishlaydi. Xorijda ishlayotgan mehnat muhojirlari yuborgan pul mamlakat iqtisodiyotida katta rol o‘ynaydi.

Sarez ko‘liIsmoil Somoniy cho‘qqisiDushanbeXo‘jandTojikiston
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tog‘li hududda xaritada qisqa ko‘ringan masofa yo‘l bo‘yicha ancha uzoq bo‘lishi mumkin: yo‘l o‘ralib, dovonlardan o‘tadi. Shu sababli tog‘ qishloqlariga yetib borish vaqti xaritadagi to‘g‘ri chiziqdan ancha uzun bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Yuk tashish rejalashtiruvchisi vaqtni yo‘l bo‘yicha hisoblaydi, yo‘l muhandisi dovondagi yo‘lni loyihalaydi, tog‘ yo‘lboshchisi marshrutni tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Atlasda ikki joy orasidagi to‘g‘ri chiziqni va yo‘l chizig‘ini ip yoki qog‘oz tasma bilan o‘lchab, uzunliklarini solishtiring.

Namunalar
Nega alyuminiy zavodi Tursunzodada: alyuminiy ishlab chiqarish juda ko‘p elektr energiyasi talab qiladi, Tojikistonda esa arzon GES energiyasi bor.
Sarez ko‘li: 1911-yilgi zilzila tog‘ ko‘chkisi daryoni to‘sib, Pomirda chuqur ko‘l hosil qilgan — tog‘ tabiati hodisalarining ta’siriga misol.
Sinfda faoliyat

«Suv minorasi»: xaritada Pomir, Panj, Vaxsh, Norak GESi, Dushanbe va Xo‘jandni belgilab, Tojikiston nega mintaqaning suv manbai deb atalishini tushuntiring.

Mashq
1
Tojikiston hududining qancha qismini tog‘lar egallaydi?
2
Tojikistonning eng baland cho‘qqisi nima deb ataladi va qayerda joylashgan?
3
Tojikistonda qanday sanoat tarmog‘i arzon elektr energiyasiga tayanadi?
4
Nima uchun Tojikistonda urbanizatsiya darajasi past?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun narx va ulushHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →