Osiyo mamlakatlarining iqtisodiy rivojlanganligi
Osiyo davlatlari iqtisodiy rivojlanishi jihatidan juda farq qiladi. Yaponiya — Osiyodagi yagona «Katta yettilik» a’zosi, yuqori texnologiyali sanoat va yuksak turmush darajasi bilan ajraladi. Isroil rivojlangan davlat, ayniqsa yuqori texnologiyalarda kuchli. Xitoy va Hindiston — tayanch rivojlanayotgan davlatlar: Xitoy YIM hajmi bo‘yicha dunyoda ikkinchi (xarid qobiliyati bo‘yicha birinchi), Hindiston eng tez o‘sayotgan yirik iqtisodiyotlardan, lekin aholi jon boshiga ko‘rsatkichlari hali past. Koreya Respublikasi va Singapur yangi industrial davlatlardan rivojlangan davlatlarga aylandi; Malayziya va Tailand ham shu yo‘ldan bormoqda: elektronika, avtomobil va kemasozlik ularning ixtisosligi. Indoneziya, Pokiston, Filippin, Turkiya, Eron — yirik industrial-agrar davlatlar. Saudiya Arabistoni, BAA, Kuvayt, Qatar, Bruney — neft eksportchilari: aholi jon boshiga YIM juda yuqori, ammo iqtisodiyoti xomashyoga tayanadi; hozir ular turizm, moliya, tranzit savdoni rivojlantirmoqda. Markaziy Osiyo, Kavkazorti davlatlari va Mongoliya o‘tish iqtisodiyotidagi industrial-agrar davlatlar (O‘zbekiston shu guruhda); Qozog‘iston, Turkmaniston, Ozarbayjon neft-gaz eksporti hisobiga nisbatan boyroq. Kipr, Livan, Maldiv orollari turizm va xizmatlarga ixtisoslashgan. Vyetnam, Bangladesh, Kambodja, Shri-Lanka kabi davlatlarda yengil sanoat tez o‘smoqda, Afg‘oniston, Nepal, Yaman, Myanma, Laos, Sharqiy Timorda esa iqtisodiyot eng kam rivojlangan va qishloq xo‘jaligiga tayangan.
| Guruh | Davlatlar |
|---|---|
| Rivojlangan | Yaponiya (G7), Isroil |
| Asosiy rivojlanayotgan | Xitoy, Hindiston |
| Yangi industrial → rivojlangan | Koreya Respublikasi, Singapur |
| Shunga yaqin yo‘lda | Malayziya, Tailand |
| Industrial-agrar | Indoneziya, Pokiston, Filippin, Turkiya, Eron |
| Neft eksportchilari | Saudiya Arabistoni, BAA, Quvayt, Qatar, Bruney |
Rivojlanish tashkiloti maktab yoki toza suv loyihasini qayerga moliyalashni qaror qilganda daromad, maktabga qatnov va toza suvdan foydalanish kabi ko‘rsatkichlarga qaraydi. Rivojlanish darajasi qaysi joyga qanday yordam kerakligini ko‘rsatadi.
Rivojlanish tashkiloti xodimi loyiha joyini tanlaydi, iqtisodchi ko‘rsatkichlarni tahlil qiladi, jamoat tashkiloti rejalashtiruvchisi yordam yo‘nalishlarini belgilaydi.
Shahar yoki tumanning qanday yashayotganini ko‘rsatadigan uchta ko‘rsatkichni tanlab (masalan, maktab joylari, toza suv, ish), nega aynan shularni tanlaganingizni yozing.
«Iqtisodiy zinapoya»: sinf 10 ta Osiyo davlatini kartochkalarda rivojlanish darajasi bo‘yicha zinapoyaga joylashtirib, tanlovini asoslaydi.