ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Osiyo: o‘rni, resurslari, aholisi va iqtisodiy guruhlari

Darslar 32–34 · 3 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
34

Osiyo mamlakatlarining iqtisodiy rivojlanganligi

Darslik: 96–98-betlar
MaqsadOsiyo davlatlarini iqtisodiy rivojlanganligi bo‘yicha guruhlarga ajratib, har bir guruhga misollar keltirish.
Yangi so‘zlar
yangi industrial davlatlar · newly industrialised countriestayanch rivojlanayotgan mamlakatlar · key developing countriesneft eksport qiluvchi davlatlar · oil-exporting countrieseng sust rivojlangan davlatlar · least developed countries
Tushuntirish

Osiyo davlatlari iqtisodiy rivojlanishi jihatidan juda farq qiladi. Yaponiya — Osiyodagi yagona «Katta yettilik» a’zosi, yuqori texnologiyali sanoat va yuksak turmush darajasi bilan ajraladi. Isroil rivojlangan davlat, ayniqsa yuqori texnologiyalarda kuchli. Xitoy va Hindiston — tayanch rivojlanayotgan davlatlar: Xitoy YIM hajmi bo‘yicha dunyoda ikkinchi (xarid qobiliyati bo‘yicha birinchi), Hindiston eng tez o‘sayotgan yirik iqtisodiyotlardan, lekin aholi jon boshiga ko‘rsatkichlari hali past. Koreya Respublikasi va Singapur yangi industrial davlatlardan rivojlangan davlatlarga aylandi; Malayziya va Tailand ham shu yo‘ldan bormoqda: elektronika, avtomobil va kemasozlik ularning ixtisosligi. Indoneziya, Pokiston, Filippin, Turkiya, Eron — yirik industrial-agrar davlatlar. Saudiya Arabistoni, BAA, Kuvayt, Qatar, Bruney — neft eksportchilari: aholi jon boshiga YIM juda yuqori, ammo iqtisodiyoti xomashyoga tayanadi; hozir ular turizm, moliya, tranzit savdoni rivojlantirmoqda. Markaziy Osiyo, Kavkazorti davlatlari va Mongoliya o‘tish iqtisodiyotidagi industrial-agrar davlatlar (O‘zbekiston shu guruhda); Qozog‘iston, Turkmaniston, Ozarbayjon neft-gaz eksporti hisobiga nisbatan boyroq. Kipr, Livan, Maldiv orollari turizm va xizmatlarga ixtisoslashgan. Vyetnam, Bangladesh, Kambodja, Shri-Lanka kabi davlatlarda yengil sanoat tez o‘smoqda, Afg‘oniston, Nepal, Yaman, Myanma, Laos, Sharqiy Timorda esa iqtisodiyot eng kam rivojlangan va qishloq xo‘jaligiga tayangan.

GuruhDavlatlar
RivojlanganYaponiya (G7), Isroil
Asosiy rivojlanayotganXitoy, Hindiston
Yangi industrial → rivojlanganKoreya Respublikasi, Singapur
Shunga yaqin yo‘ldaMalayziya, Tailand
Industrial-agrarIndoneziya, Pokiston, Filippin, Turkiya, Eron
Neft eksportchilariSaudiya Arabistoni, BAA, Quvayt, Qatar, Bruney
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rivojlanish tashkiloti maktab yoki toza suv loyihasini qayerga moliyalashni qaror qilganda daromad, maktabga qatnov va toza suvdan foydalanish kabi ko‘rsatkichlarga qaraydi. Rivojlanish darajasi qaysi joyga qanday yordam kerakligini ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Rivojlanish tashkiloti xodimi loyiha joyini tanlaydi, iqtisodchi ko‘rsatkichlarni tahlil qiladi, jamoat tashkiloti rejalashtiruvchisi yordam yo‘nalishlarini belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Shahar yoki tumanning qanday yashayotganini ko‘rsatadigan uchta ko‘rsatkichni tanlab (masalan, maktab joylari, toza suv, ish), nega aynan shularni tanlaganingizni yozing.

Namunalar
Yangi industrial yo‘l: 1960-yillarda Koreya Respublikasi asosan qishloq xo‘jaligi mamlakati edi; keyinchalik kemasozlik, avtomobil va mikroelektronikaga ixtisoslashib, bugun rivojlangan davlat sanaladi.
Neft boyligi va xilma-xillik: BAA neftdan tashqari Dubayda turizm, aviatsiya va moliyani rivojlantirib, iqtisodiyotini xilma-xillashtirmoqda.
Sinfda faoliyat

«Iqtisodiy zinapoya»: sinf 10 ta Osiyo davlatini kartochkalarda rivojlanish darajasi bo‘yicha zinapoyaga joylashtirib, tanlovini asoslaydi.

Mashq
1
Osiyodagi yagona «Katta yettilik» davlati qaysi?
2
Qaysi ikki davlat Osiyodagi tayanch rivojlanayotgan davlatlar sifatida ajratiladi va nega?
3
Neft eksport qiluvchi Fors qo‘ltig‘i davlatlari nima uchun iqtisodiyotini xilma-xillashtirmoqda?
4
O‘zbekiston Osiyo davlatlarining qaysi iqtisodiy guruhiga kiradi va uning xususiyati nima?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun rasm va matnHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →