Darslar 5–6 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
6
«Alpomish»: tushlar, Qorajon bilan do‘stlik va Barchinning to‘rt sharti
Darslik: 29–34-betlar
MaqsadTushlar, Alpomish va Qorajonning uchrashuvi, do‘stlik va Barchin qo‘ygan to‘rt shartni sanab berish.
Yangi so‘zlar
tush · dreamdo‘st tutinmoq · to take as a friendshart · conditionpoyga · horse race
Tushuntirish
Yo‘lga chiqqan Alpomish birinchi kechani cho‘ponlar qo‘shxonasida o‘tkazadi va tush ko‘radi: unda uni qo‘llab-quvvatlovchi zotlar yo‘lga otlanganini, Barchin unga taqdir qilinganini eshitadi. Barchin ham o‘z tushini kanizi Suqsuroyga aytib, uning ta’birini oladi, qalmoq alplari ichida yurgan Qorajon ham tush ko‘radi va iymon keltirib, namoz-kalima aytadigan bo‘ladi. Boshqa alplar uni ahmoq qilib ustidan kulgach, Qorajon ovga chiqib ketadi va tepada yotgan Alpomishni uchratadi; ikkovi tanishib, do‘st bo‘lishadi. Qo‘l siqishish kulgili tugaydi: Alpomish do‘stining qobirg‘alarini sindirib qo‘yadi, Qorajon esa og‘riqni sir tutadi. Alpomish uni sovchi va xabarchi qilib Barchin oldiga yuboradi, Barchin esa to‘rt shart qo‘yadi: Boboxon tog‘idan otlar poygasida g‘olib bo‘lish, yoyi sinmay qolgan yoyandozlik, ming qadamdan tangani urish va to‘qson alpni kurashda yiqitish.
Namunalar
Misol: Qorajon qalmoq bo‘lsa-da, Alpomish bilan do‘st bo‘lib, o‘z xalqidagilarga qarshi turadi. Dostonda do‘stlik millatga emas, ezgu e’tiqod va mardlikka qarab tanlanadi.
Misol: Barchinning to‘rt sharti – ot chopish, yoy, nishon va kurash – eliboy yigit uchun zarur to‘rtta sifatni: chaqqonlik, aniqlik, kuch va dosh sinaydi. Shartlar hammaga baravar qo‘yilgani Barchinning adolatini ham ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat
Doskada to‘rt ustun chizing: shart, qaysi sifat sinaladi, kim ishtirok etadi, qanday yakun kutiladi. Guruhlar ustunlarni to‘ldirib, taqdimot qiladi.
Qorajon ovga chiqib, tepa ustida yotgan notanish yigitni uchratdi, gaplashib tanishdi va ikkovi do‘st bo‘ldi.
3
Barchinning tushidagi oy va to‘rtta yulduz nimani anglatgan?
Kanizi Suqsuroy ta’biriga ko‘ra, oy – payg‘ambar, to‘rt yulduz – uning to‘rt yori (halifa); ya’ni Barchinga qo‘llovchi kuchlar kelayotgan edi.
4
Nima uchun Barchin shartlarni hammaga baravar qo‘ydi? Bu uning haqida nimani aytadi?
Chunki u Alpomishga ham, qalmoqlarga ham teng imkon bergan: bu uning adolatli va oqila ekanini, tanlovni kuch emas, loyiqlik hal qilishini xohlaganini ko‘rsatadi.