☰ Mundarija · Adabiyot

Shekspir va «Hamlet» fojiasi

Darslar 47–48 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
48

«Hamlet» fojiasidan parcha

Darslik: 294–324-betlar
Maqsad«Hamlet» fojiasidan olingan parchaning (arvoh bilan uchrashuv, Klavdiyning rejasi, «Yo hayot, yo mamot» monologi, onasi bilan suhbat) voqealarini izchil so‘zlash va Hamlet obrazini izohlash.
Yangi so‘zlar
arvoh · ghostmonolog · monologue (speech of one character)qasos · revengeKlavdiy · Claudius (king of Denmark)
Tushuntirish

Daniya shahzodasi Hamlet tunda qasr oldida otasining arvohini uchratadi. Arvoh uni ilon chaqib o‘ldirgan deb e’lon qilishgani yolg‘on, haqiqatda uni ukasi Klavdiy uyquda qulog‘iga zahar quyib o‘ldirgani va endi qirol bo‘lib, malika Gertrudaga uylanganini aytadi; Hamletdan qasos so‘raydi, ammo onasiga tegmaslikni tayinlaydi. Hamlet do‘stlari Horatsio va Marsellga sirni saqlashga qasam ichirib, o‘zini g‘alati tutishini aytadi. Keyin Klavdiy Hamletning o‘zgarishi sababini bilish uchun maktabdoshlari Rozenkrans va Gildensternni chaqiradi; Poloniy esa Hamletning Ofeliyaga yozgan xatini o‘qib, sababi sevgi deb o‘ylaydi. Hamlet do‘stlarning josus ekanini payqaydi, Daniyani zindon deb ataydi va aktyorlarga otasining o‘limini sahnada ko‘rsatishni topshiradi, shunda Klavdiyning qiyofasidan haqiqatni bilib oladi. Yolg‘iz qolganda u o‘zini ikkilanganlikda ayblaydi. Keyin «Yo hayot, yo mamot» monologida hayot va o‘lim, qo‘rquv va tafakkur haqida o‘ylaydi. Klavdiy ibodat qilayotganda Hamlet uni o‘ldirmaydi, chunki bu uning ruhiga najot bo‘lishidan qo‘rqadi. Onasi bilan suhbatda parda ortida yashiringan Poloniyni adashib o‘ldirib qo‘yadi, onasini qilmishi uchun ayblab, tavba qilishga chaqiradi. Parchadan keyingi voqealar qisqacha berilgan: Klavdiy Hamletni Laert bilan duelga undaydi, malika Hamletga atalgan zaharli sharobni ichib halok bo‘ladi; Hamlet zaharli qilich bilan Klavdiyni yaralaydi, olishuvda qurollar almashinib, Hamlet ham, Laert ham zaharli tig‘dan yaralanib halok bo‘ladi.

Namunalar
Misol: aktyorlarga otasi o‘limini ko‘rsatish – Hamletning dalil qidirishi. U arvohning gapiga darhol ishonmaydi, chunki arvoh iblis bo‘lishi mumkinligini ham o‘ylaydi.
Misol: Hamlet o‘ziga qarab «qo‘rqoqmanmi?» deb so‘raydi. Bu o‘zini tahlil qilish – ichki dunyosi murakkab, fikrchan yigit belgisi, shu sababli u shoshilib qasos olmaydi.
Sinfda faoliyat

Sahna ketma-ketligini (arvoh – qasam – xat – aktyorlar – monolog – ibodat – onasi bilan suhbat) kartochkalarga yozib, tartiblab chiqing; keyin har bir sahnada Hamletning qaysi xislati ko‘ringanini yozing. Eslatma: agar sizda umidsizlik hissi bo‘lsa, ishongan kattalar bilan gaplashing; monolog hayot ma’nosi haqidagi falsafiy mulohazadir.

Mashq
1
Arvoh Hamletga nimani aytadi va nimani tayinlaydi?
2
Hamlet aktyorlarga nima uchun otasining o‘limini ko‘rsatishni topshiradi?
3
Hamlet ibodat qilayotgan Klavdiyni nima uchun o‘ldirmaydi?
4
Hamlet Poloniyni qanday va nega o‘ldirib qo‘yadi?