Darslar 31–32 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
32
«Navoiy» romani to‘g‘risida
Darslik: 181–182-betlar
Maqsad«Navoiy» romani to‘g‘risidagi darslik fikrlarini o‘z so‘zlari bilan bayon qilish va romanning ahamiyatini izohlash.
Yangi so‘zlar
tarixiy roman · historical novelindividuallashtirilgan nutq · individualised speechobraz · literary figure, imageona tili · mother tongue
Tushuntirish
Darslikka ko‘ra, «Navoiy» buyuk mutafakkir shoir haqida jahon adabiyotida yaratilgan ilk yirik nasriy asar edi. Bundan oldin Oybek Navoiy haqida she’r, doston va ilmiy maqolalar yozgan edi. Romanda shoirning shaxsiyati, ruhiy olami, ijodga va ijodkorlarga munosabati ko‘p qirrali ko‘rsatiladi. Yozuvchi Navoiy yashagan davrni, ijtimoiy-siyosiy sharoitni va u bilan muloqotda bo‘lgan kishilarni puxta o‘rgangan. Asarda har bir obrazning nutqi o‘ziga xos: ijodkorlar, navkarlar, sarkardalar, amaldorlar, dehqonlar va hunarmandlar har biri o‘z tilida gapiradi; bu romanning o‘qishli bo‘lishini ta’minlagan. Darslik Navoiyning adolati, el-yurtga g‘amxo‘rligi, ona tili uchun kurashi, kamtarligi va jasoratini romanning asosiy g‘oyaviy jihatlari sifatida ko‘rsatadi.
Namunalar
Misol: dehqon Isfizor kishisi sifatida sodda, o‘zgacha gapiradi, kotib esa rasmiyroq – nutqdagi farq obrazni individuallashtiradi. Shu bois kitobxon har bir gapiruvchini ovozidan ham ajratadi.
Misol: Navoiyning Yodgor qarorgohiga o‘zi borishi – jasorat, muhr bosish – kamtarlik bilan o‘z qadrini bilish. Darslik bu ikki voqeadan Navoiy xarakterining ikki qirrasini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat
Romandagi uch voqeani tanlab, har biri Navoiyning qaysi xislatini ko‘rsatishini jadvalga yozing (voqea – xislat – sababi).
Mashq
1
Darslikka ko‘ra, «Navoiy» qanday asar sifatida alohida ahamiyatga ega?
Buyuk shoir haqida jahon adabiyotidagi ilk yirik nasriy asar sifatida.
2
Oybek romandan oldin Navoiy haqida yana nimalar yozgan?
She’r, doston va bir qator ilmiy maqolalar.
3
«Individuallashtirilgan nutq»ni o‘z so‘zlaringiz bilan izohlang va bitta misol keltiring.
Har bir obraz o‘ziga xos so‘zlaydi; masalan, dehqon va kotibning gap uslubi turlicha.
4
Nima uchun tarixiy romanda yozuvchining davrni o‘rganishi muhim?
Chunki shundagina davr, odamlar va ularning turmushi ishonarli ko‘rinadi.