ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Furqat: hayoti va g‘azallari

Darslar 22–23 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
23

Furqat g‘azallari

Darslik: 115–120-betlar
MaqsadFurqatning «Fasli navbahor o‘ldi», «Surmadin ko‘zlar qaro» va «Biz istig‘no eli» g‘azallari mazmunini hamda husni ta’lil, tashxis kabi san’atlarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
husni ta’lil · husni ta’lil (a beautiful fanciful reason)istig‘no · self-sufficiency, dignified restraintqanoat · contentmentkelinchak · bride
Tushuntirish

«Fasli navbahor o‘ldi» g‘azalida shoir bahorni jonlantiradi: chechaklar yoronlar intizorligi bilan ochilgandek tasvirlanadi, chaqmoq va momaqaldiroq tasviri esa tabiatni harakatda ko‘rsatadi. Oltinchi baytda husni ta’lil qo‘llangan: bulbul xazonni eslab yig‘lagani uchun g‘uncha qon yutib, yoqasini yirtib ochilgandek aytiladi, aslida g‘unchaning ochilishi bulbulga bog‘liq emas. Maqtada esa donolar g‘ussada, nodonlar shod yashayotgani uchun shoir ranjiydi – bahor tasviriga ijtimoiy ma’no singdirilgan. «Surmadin ko‘zlar qaro» g‘azali o‘zbek kelinchagining portreti: surma, xina, oltin uzuk, bilakuzuk, kumush taqinchoq va za’faroniy ko‘ylak bilan birga uning noz-karashmasi ham tasvirlanadi. «Biz istig‘no eli» g‘azalida lirik qahramon o‘zini faqr va qanoat eli deb biladi: sahroda tashna qolsa ham daryoga bormaydi, dunyo uchun Iskandar va Doroga yalinmaydi, parcha nonga sabr qiladi.

G‘azalMavzu va san’at
Fasli navbahor o‘ldibahor tasviri, tashxis, husni ta’lil; maqtada ijtimoiy ma’no
Surmadin ko‘zlar qaroo‘zbek kelinchagining portreti
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kichik bola kechqurun osmon nega qizil ekanini chiroyli xayoliy sabab bilan tushuntiradi. Bu ilmiy izoh emas, lekin hayoliy sabab so‘zga joziba beradi.

Kim ishlatadi

Shoirlar, ertak aytuvchilar va bolalar kitobi mualliflari tabiat hodisalariga go‘zal xayoliy sabab topadi; olimlar esa haqiqiy sababni izlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun ko‘rgan bir hodisaga xayoliy go‘zal sabab o‘ylab toping va uni haqiqiy sababdan ajrating.

Namunalar
Misol: «Surmadin ko‘zlar qaro...» deb boshlanuvchi matlada surma, xina, o‘sma kabi milliy oroyish buyumlari sanaladi. Shoir kelinchak go‘zalligini uning kiyim-kechak va taqinchoqlari orqali ko‘rsatadi; bu o‘zbek madaniyati lavhasi.
Misol: g‘azalning bir baytida lirik qahramon o‘zini «mis»ga qiyoslaydi va o‘zini «tilla» qadrida ko‘rsatishga intilmasligini, umidini faqat Haqning in’omidan qilishini aytadi. U kamtarin bo‘lsa-da, o‘z sha’nini baland tutadi: qanoat va or-nomus uyg‘un aytiladi.
Sinfda faoliyat

Uch g‘azaldan bittadan baytni tanlab, har biriga bitta rasm yoki chizma (kollaj) tayyorlang. Sinfda tushuntiring: bayt qaysi tasvir va qaysi san’atga tayanadi.

Mashq
1
Husni ta’lil nima? «Fasli navbahor o‘ldi» g‘azalidan misol keltiring.
2
«Surmadin ko‘zlar qaro» g‘azalida kelinchakning qaysi buyum va bezaklari sanalgan?
3
«Biz istig‘no eli» g‘azalida qanoat tuyg‘usi qaysi misralarda ko‘rinadi?
4
«Fasli navbahor o‘ldi» g‘azalining maqtasida ijtimoiy ma’no nimada?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat tekshiruvi va xavfsizlik yorlig‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →