Lirika haqida
Lirika – adabiyotning uch turidan biri; atama yunoncha «lira» (cholg‘u asbobi) so‘zidan olingan, chunki qadimda she’rlar lira jo‘rligida aytilgan. Epik va dramatik turlardan farqli, lirika voqelikni emas, inson ichki olamidagi kechinma va tuyg‘ularni tasvirlaydi, lekin bu tuyg‘ular ijtimoiy, siyosiy yoki tabiiy hodisalar tufayli tug‘iladi. Lirik asarlar asosan she’riy shaklda – vaznga solingan, qofiyali, bandlarga bo‘lingan holda – yoziladi; o‘zbek she’riyatida barmoq, aruz va erkin vaznlar keng qo‘llanadi. Poetik maqsad bilan ko‘pincha inversiyaga, ya’ni gap bo‘laklari tartibini o‘zgartirishga murojaat qilinadi. XX asr boshidan nasrdagi she’rlar ham paydo bo‘ldi. Mumtoz lirikaning janrlari: g‘azal, ruboiy, tuyuq, masnaviy, murabba’, muxammas, tarji’band; boshqa xalqlarda sonet, oda, elegiya, oktava, xokku kabilar bor. She’rni baholashda nima va qanday aytilgani muhim.
| Epika | Lirika |
|---|---|
| voqelik tasvirlanadi | ichki kechinma, tuyg‘u tasvirlanadi |
Minnatdorchilik xatini yozayotgan o‘quvchi bir qator bilan his-tuyg‘usini ifodalaydi. Qisqa va samimiy so‘zlar ba’zan uzun gapdan ko‘ra kuchliroq ta’sir qiladi.
Shoirlar, qo‘shiq matni yozuvchilari va tabrik kartochkalari mualliflari his-tuyg‘ularni qisqa ifodalaydi.
Bugun bir kishiga minnatdorchilikni bir qisqa jumla bilan ayting.
Sevimli she’rdan bir baytni tanlang, «nima aytilgan» va «qanday aytilgan» ustunlarini to‘ldiring. Kamida bitta san’at (tashbih, tashxis, mubolag‘a, takrir va h.k.) toping.