☰ Mundarija · Texnologiya

Dazmollash, kimyoviy vositalar va tejamkorlik

Darslar 34–36 · 3 ta dars · O‘. O. Tohirov, I. Karimov, M. M. Maxsimova. Texnologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. «Ilm Ziyo», Toshkent, 2019
36

Issiqlik, elektr, suv ta’minoti va oqova suv tizimidan to‘g‘ri foydalanish qoidalari

Darslik: 128–129-betlar
MaqsadIssiqlik, elektr va suv ta’minoti hamda kanalizatsiya tizimlaridan tejamkorlik bilan va xavfsiz foydalanish qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
tejamkorlik · thrift (economy)isrofgarchilik · wastehisoblagich · meterplomba · seal
Tushuntirish

Tejamkor bo‘lish ziqnalik degani emas: bu oila daromadini rejalab sarflash, mehnat bilan topilgan pul, uy jihozlari, oziq-ovqat va kiyimni asrab, ulardan to‘liq foydalana bilishdir. Xalq maqolida aytilganidek, «Hisobini bilmagan ham yonidan ayrilar». Issiqlik energiyasidan foydalanishda ta’minotchining yo‘riqnomasiga amal qilinadi, issiqlik qurilmalari, hisoblagichlar va quvur izolatsiyasi toza saqlanadi, hisoblagichdagi plombalar buzilmaydi. Elektr energiyasini isrof qilmaslik, asboblarning yo‘riqnomasiga amal qilish, simi nosoz asboblardan foydalanmaslik, yoritgichlar va dazmolni yoniq qoldirmaslik, tikuv mashinasini tarmoqqa ulangan holda qarovsiz qoldirmaslik talab qilinadi; rozetka va simlarga ho‘l qo‘l bilan tegilmaydi, ta’mirni malakali usta bajaradi. Suvdan tejab foydalaniladi: jo‘mrak va ventillar ochiq qoldirilmaydi, rakovina sifoni buzilishiga yo‘l qo‘yilmaydi, quvur va kanalizatsiyaga qattiq chiqindilar tashlanmaydi. Gaz hidi sezilsa, o‘t yoqilmaydi va elektr tugmasi bosilmaydi: xona shamollatilib, kattalar tashqaridan gaz xizmatiga murojaat qiladi.

Namunalar
Faraz qilaylik, 1 kVt·soat elektr 1000 so‘m. 40 vattli lampa 5 soat yoqiq qolsa, 40 × 5 = 200 Vt·soat = 0,2 kVt·soat, ya’ni 200 so‘m ketadi; 30 kunda 6000 so‘m.
Sovun ko‘piklab yuvish vaqtida jo‘mrakni ochiq qoldirish o‘rniga idishga suv to‘ldirib yuvilsa, suv sarfi bir necha barobar kamayishi mumkin.
Sinfda faoliyat

Uy tejamkorlik jadvali: elektr, suv, issiqlik uchun 3 tadan tejash qoidasini yozing va o‘z oilangizda qaysilari bajarilishini belgilang. «Gaz hidi sezildi!» holati uchun harakatlar zanjirini (o‘t yoqmaslik, tugmani bosmaslik, shamollatish, tashqariga chiqish, xizmatni chaqirish) rol o‘yinida takrorlang.

Mashq
1
Tejamkorlik nima?
2
Elektrdan tejab foydalanishning ikkita qoidasini ayting.
3
1 kVt·soat 1000 so‘m desak, 3 kVt·soat necha so‘m?
4
Gaz hidi sezilsa nima qilinadi va nima uchun elektr tugmasi bosilmaydi?