Darslar 36–37 · 2 ta dars · M. E. Rojnova, U. T. Yaminova. Rus tili, 8-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
37
Yu. Ya. Yakovlev: hayoti. «Письмо к Петрарке» hikoyasi
Darslik: 136–141-betlar
MaqsadYu. Ya. Yakovlev ijodi bilan tanishish; «Письмо к Петрарке» hikoyasini mazmuni bo‘yicha aytib berish; qahramon his-tuyg‘ularini va Petrarka bilan o‘xshashlikni izohlash.
Yu. Ya. Yakovlev — yozuvchi, ssenariynavis, bolalar va o‘smirlar kitoblari muallifi. 1922-yilda Leningradda tug‘ilgan, ijodni bolaligida she’r bilan boshlagan. 1940-yilda armiyaga chaqirilgan, urush yillarida «Тревога» gazetasining harbiy muxbiri bo‘lgan. 1952-yilda M. Gorkiy nomidagi Adabiyot institutini tugatgan; birinchi bolalar kitobi «Наш адрес» 1949-yilda chiqqan. «Умка», «Умка ищет друга», «Зимородок» kabi filmlarning ssenariylarini yozgan. Asosiy mavzulari: urush, qahramonlar xotirasi, qidiruv otryadlari, maktab hayoti, inson va hayvon do‘stligi, o‘qituvchiga minnatdorlik. Qahramonlari haqiqiy odamlar: ular sevadi, adolatsizlik va yolg‘onga chidamaydi. Yakovlev 1996-yilda Sankt-Peterburgda vafot etgan.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Sinfdoshini xafa qilgan o‘quvchi uzr so‘radi: «Прости, это моя ошибка. Я постараюсь больше так не делать». Samimiy va aniq so‘zlar xafagarchilikni yumshatdi va do‘stlik tiklandi.
Kim ishlatadi
Maslahatchilar, vositachilar va sinf sardorlari uzr so‘rash va xatoni tan olishning aniq va samimiy shaklini o‘rgatadi.
Bugun sinab ko‘ring
Rus tilida ikki gapda uzr so‘rashni mashq qiling: «Прости, это моя ошибка. Я постараюсь …» Uni ovoz chiqarib ayting, yolg‘on ayblovsiz.
Namunalar
I qism: bola Petrarkaga maktub yozmoqchi, chunki uni faqat Petrarka tushunadi. Petrarka Avinyonda Laurani cherkovda ko‘rgan; bola esa maktab koridorida yulduzli osmon globusini ko‘tarib borayotib, noma’lum qizni uchratdi, nafasi qaytdi va jim qoldi. Zavuch (o‘quv ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari) uni koridordan darsga jo‘natdi. Keyin u qizni topish uchun uchinchi qavatga tez-tez chiqdi, lekin u kelmadi.
II qism: bir oy o‘tib uchratganda, bola «Qo‘lqopingiz bormi?» deb so‘raydi, qiz kuladi va yuguradi, u ham ketidan yuguradi. To‘siqda u «Men barcha qizlarni o‘pib yuraman!» deb yolg‘on gapiradi va darhol afsuslanadi. Matematika o‘qituvchisi Olga Ivanovna qizni (o‘z qizini) olib ketadi. Qiz ota-onasi bilan ketadi. Bola Petrarka Laurasini eslab, «mashina ixtiro qilaman, odam qutqaraman yoki kosmosga uchaman — shunda u mening haqimda eshitadi», deydi.
Sinfda faoliyat
«Maktub». Petrarkaga qisqa maktub yozing: nima bo‘lganini va qanday xato qilganingizni (qahramon nomidan) 4–5 gapda ayting.
Mashq
1
Hikoya nega «Письмо к Петрарке» deb ataladi?
Bola Petrarkaga yozgan xatida o‘z sevgisini va xatosini aytadi; ularning taqdiri o‘xshash.
2
Qahramon qizni birinchi marta qayerda ko‘rdi?
Maktab koridorining uchinchi qavatida, globus ko‘tarib ketayotganda.
3
Bola nega yolg‘on gapirdi va nimaga afsuslandi?
«Barcha qizlarni o‘paman» degan gapi yolg‘on edi, u yolg‘ondan uyaldi.
4
Qahramon nima qilmoqchi bo‘ldi?
Mashina ixtiro qilish, odam qutqarish yoki kosmosga uchish — qiz u haqida eshitishi uchun.