ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Yangi davrning boshlanishi. Buyuk geografik kashfiyotlar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · R. Farmonov, U. Jo‘rayev, Sh. Ergashev. Jahon tarixi (XVI–XIX asrning 60-yillari), 8-sinf. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
2

Buyuk geografik kashfiyotlar va ularning tarixiy ahamiyati

Darslik: 7–12-betlar
MaqsadBuyuk geografik kashfiyotlarning sabablari, borishi va natijalarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
karavella · caravelekspeditsiya · expeditionmustamlaka · colonyqul savdosi · slave trade
Tushuntirish

XV–XVII asrlarda yevropalik dengizchilar Afrika, Amerika, Osiyo va Okeaniyaga dengiz yo‘llarini ochdilar; bu voqealar Buyuk geografik kashfiyotlar deb ataladi. Ularga okeanda suza oladigan karavella, takomillashgan kompas va xaritalar imkon berdi; 1453-yilda Vizantiya qulagach, Sharq bilan savdo yo‘llari Usmoniylar nazoratiga o‘tgani Yevropani yangi yo‘llarni izlashga undadi. Portugaliyaliklar Genrix Dengizchi tashabbusi bilan Afrika qirg‘og‘i bo‘ylab suzdilar; Bartolomeu Diash Afrika janubidagi burunni aylanib o‘tdi, Vasko da Gama esa 1497–1499-yillarda Hindistonga dengiz yo‘lini ochdi. Ispaniya xizmatidagi Xristofor Kolumb 1492-yil 12-oktabrda Bagama orollariga yetdi; Amerigo Vespuchchi bu yerlar yangi qit’a ekanini ko‘rsatdi va qit’a uning nomi bilan atala boshladi. Fernando Magellan boshlagan ekspeditsiya (1519–1522) Yer sharini aylanib chiqdi, Magellanning o‘zi 1521-yilda Filippin orollarida halok bo‘ldi. 1606-yilda gollandiyalik dengizchi Villem Yanszon Avstraliya qirg‘og‘iga yetib bordi, keyinroq (1642-yilda) Abel Tasman Tasmaniyani ko‘rdi. Savdo markazi O‘rtayer dengizidan Atlantika okeaniga ko‘chdi, ammo mustamlakachilik, mahalliy xalqlarni talash va qul savdosi ham kuchaydi.

KolumbDa GamaMagellan
300020001000010002000eramizdan avvaleramizdan keyin1492 e.

1492 e. → XV asr e. · II ming yillik

Bizning kunimizdan: 534 yil oldin

Asr = 100 yil. 1-asr: 1–100-yillar. Eramizdan avvalgi yillar kamayib boradi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf o‘qituvchisi bilan birga yangi o‘quvchi uchun maktab ichidagi yo‘l xaritasini tuzdi. Ular uchta mo‘ljalni belgilab, qog‘ozga strelkalar chizdi. Yangi o‘quvchi xaritaga qarab kerakli xonani birinchi urinishdayoq topdi.

Kim ishlatadi

Haydovchilar va uchuvchilar yo‘nalishni oldindan rejalashtiradi, geograflar xarita tuzadi, sayohat tashkilotchilari guruh yo‘lini belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabingizdagi ikki xona orasidagi yo‘lni qog‘ozga chizing: uchta mo‘ljal va strelkalar bo‘lsin. Do‘stingiz xaritaga qarab topa oladimi, tekshiring.

Namunalar
Kolumb 1492-yilda Hindistonga yetdim deb o‘ylab, mahalliy aholini «hindular» (Indians) deb atadi; haqiqatda u Amerika oldida turardi.
Magellan ekspeditsiyasi 1519-yilda 5 kemada chiqdi, 1522-yilda faqat bitta kema Ispaniyaga qaytdi — lekin Yer dumaloqligi amalda isbotlandi.
Sinfda faoliyat

«Kashfiyotchi kemasi»: guruhlar xaritada Diash, Kolumb, Da Gama va Magellan yo‘llarini turli rangli ip bilan belgilab, yillarini yozadi.

Mashq
1
Kolumb qachon va qaysi orolga yetib keldi?
2
Vasko da Gama ekspeditsiyasining ahamiyati nimada?
3
Magellan ekspeditsiyasi nimani amalda isbotladi va u nima uchun katta foyda keltirmadi?
4
Kashfiyotlarning ikki ijobiy va ikki salbiy oqibatini ayting.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliElektroskop tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →