ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Uyg‘onish davri madaniyati va fan

Darslar 5 · 1 ta dars · R. Farmonov, U. Jo‘rayev, Sh. Ergashev. Jahon tarixi (XVI–XIX asrning 60-yillari), 8-sinf. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
5

G‘arbiy Yevropada Yangi davr madaniyatining shakllanishi

Darslik: 22–27-betlar
MaqsadUyg‘onish davri, gumanizm, san’at va fan yutuqlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Renessans (Uyg‘onish) · Renaissancegumanizm · humanismutopiya · utopiageliosentrik nazariya · heliocentric theory
Tushuntirish

Uyg‘onish (Renessans) davri Italiyada XIV asrda boshlandi: olimlar va san’atkorlar antik madaniyatdan namuna izladi, lotin tili o‘rniga xalq tillarida ijod rivojlandi. Gumanizm — insonning qadri, aql-idroki va erkin fikriga e’tibor beruvchi dunyoviy qarash. Tomas Mor «Utopiya» asarida mukammal jamiyat tasvirladi; «utopiya» «mavjud bo‘lmagan joy» deganidir. Uilyam Shekspir («Hamlet», «Otello», «Romeo va Juletta») va Migel de Servantes («Don Kixot») adabiyotda, Leonardo da Vinchi («Mona Liza»), Rafael («Sikstin madonnasi»), Mikelanjelo («David») tasviriy san’at va haykaltaroshlikda nom qoldirdi; keyinroq, XVII asrda gollandiyalik Rembrandt mashhur bo‘ldi. Fanda Nikolay Kopernik Yer Quyosh atrofida aylanishini ta’kidladi, Jordano Bruno olamning cheksizligi haqida yozdi, Galileo Galiley teleskopdan foydalanib Kopernik g‘oyasini mustahkamladi. Isaak Nyuton butun olam tortishish qonunini ta’rifladi, Jon Lokk esa insonning tabiiy huquqlari (hayot, erkinlik, mulk) va hokimiyatlar bo‘linishi g‘oyalarini ilgari surdi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfda ikki o‘quvchi suv qaysi joyda tezroq quriydi, deb bahslashdi. Ular ikkita bir xil idishga bir xil miqdorda suv quyib, birini quyoshli deraza tokchasiga, birini soyaga qo‘ydi. Tushgacha quyoshdagi idishda suv ko‘proq kamaydi va bahs kuzatuv bilan hal bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Olimlar kuzatish va tajriba bilan fikrni tekshiradi, agronomlar natijalarni yozib boradi, o‘qituvchilar fan to‘garagida tajriba o‘tkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikkita bir xil stakan yoki piyolaga bir xil miqdorda suv quying, birini yorug‘, birini soya joyga qo‘ying. Nima bo‘lishini oldindan yozib qo‘ying, keyin tekshiring.

Namunalar
Galiley Yevropada birinchilardan bo‘lib osmon jismlarini teleskop bilan kuzatdi.
★Lokk: tabiiy huquqlar
hayot · erkinlik · mulk
Lokk fikricha, har kimning tug‘ma huquqi bor: yashash, erkinlik va mulk.
Sinfda faoliyat

«Muzey zali»: har o‘quvchi Uyg‘onish arbobini tanlab, 3 gapli «ekskursiya matni» tayyorlaydi va sinfga aytadi.

Mashq
1
Gumanizm nima?
2
Kopernik nimani ta’kidladi?
3
Quyidagilarni mos qiling: Servantes, Mikelanjelo, Nyuton.
4
Nima uchun Uyg‘onish davri Yangi davrning ma’naviy asosi hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliB quticha nega o‘tkazib yubordi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →