☰ Mundarija · Jahon tarixi

XVI–XVIII asrlarda Eron

Darslar 19 · 1 ta dars · R. Farmonov, U. Jo‘rayev, Sh. Ergashev. Jahon tarixi (XVI–XIX asrning 60-yillari), 8-sinf. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
19

XVI–XVIII asrlarda Eron

Darslik: 88–91-betlar
MaqsadSafaviylar davlati, Shoh Abbos I, afg‘on istilosi, Nodirshoh va Qojarlar sulolasini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Safaviylar · the Safavidsshahanshoh · shahanshah (king of kings)tiyul · tiyul (service land grant)Qojarlar · the Qajars
Tushuntirish

XV asr oxirida Eron mustaqil hududlarga bo‘linib ketgan edi. Ardabildagi Safaviylar tariqati boshlig‘i Ismoil 1501–1502-yillarda Tabrizni egallab, o‘zini shahanshoh deb e’lon qildi va Safaviylar davlatiga asos soldi (poytaxti Tabriz). Davlatni mustahkamlash uchun suyurg‘ol yer egaligini cheklab, tiyul tizimini kuchaytirdi. Shoh Abbos I (1587–1629) davrida davlat eng qudratli bo‘ldi: poytaxt Isfahonga ko‘chirildi, muntazam qo‘shin tuzildi, soliq tizimi tartibga solindi, karvonsaroylar va sug‘orish inshootlari qurildi. XVIII asrda tiyul yerlarining ko‘payishi xazina daromadini kamaytirdi, soliqlar oshdi, dehqonlar xonavayron bo‘ldi. 1722-yilda afg‘on yetakchisi Mir Mahmud Isfahonni egalladi. Nodir Quli afg‘onlarni yengib, 1736-yilda Nodirshoh nomi bilan shoh bo‘ldi, Safaviylar sulolasi tugadi; u katta harbiy yurishlar qilib, 1739-yilda Dehlini egalladi, 1747-yilda o‘ldirildi. Keyin zandlar (1750–1794) hukmronlik qildi, 1796-yilda Qojarlar sulolasi (Og‘a Muhammad) hokimiyatni oldi, poytaxt Tehronga ko‘chdi; sulola 1925-yilgacha hukm surdi. Madaniyatda Isfahondagi Shoh masjidi, miniatura san’ati va Soib Tabriziy kabi shoirlar mashhur.

Namunalar
Abbos I poytaxtni Tabrizdan Isfahonga ko‘chirdi; Isfahon me’morchiligi bugun ham mashhur.
Nodir Quli afg‘onlardan Eronni ozod qilib, keyin shoh bo‘ldi.
Sinfda faoliyat

«Poytaxtlar sayohati»: sinf Tabriz, Isfahon, Tehron poytaxt bo‘lgan davrlarni xaritada ketma-ket bog‘laydi.

Mashq
1
Safaviylar davlatiga kim asos solgan va qachon?
2
Abbos I davrida qanday o‘zgarishlar bo‘ldi?
3
Nodirshoh qachon shoh bo‘ldi va qachon o‘ldirildi?
4
Nima uchun XVIII asrda Safaviylar iqtisodi inqirozga uchradi?