☰ Mundarija · Jahon tarixi

Buyuk Britaniya (1800–1870-yillar)

Darslar 21 · 1 ta dars · R. Farmonov, U. Jo‘rayev, Sh. Ergashev. Jahon tarixi (XVI–XIX asrning 60-yillari), 8-sinf. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
21

1800–1870-yillarda Buyuk Britaniya

Darslik: 97–100-betlar
MaqsadXIX asrda Britaniyaning sanoat yetakchiligi, islohotlar va mustamlaka imperiyasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
islohot · reformchartizm · Chartismdominion · dominionjahon ko‘rgazmasi · world exhibition
Tushuntirish

XIX asrning o‘rtalarida Britaniya «dunyo ustaxonasi» deb atalardi: u jahon sanoat mahsulotining katta qismini berar, flotida esa tengi yo‘q edi. 1825-yilda dunyodagi birinchi jamoat temir yo‘li ochildi, keyingi o‘n yillarda butun mamlakat relslar bilan qoplandi. Sanoat shaharlari o‘sib, ishchilar va tadbirkorlar siyosiy huquq talab qila boshladi; 1832-yilgi islohot parlamentda yangi shaharlarga o‘rin berdi, 1867-yilda esa saylov huquqi yana kengaytirildi. Ishchilar chartizm harakatini boshladi — ular Xalq xartiyasida erkaklar uchun umumiy saylov huquqini talab qildi, garchi o‘sha paytda bu talablar bajarilmagan bo‘lsa-da. 1833-yilgi Fabrika qonuni bolalar mehnatini cheklab qo‘ydi. 1851-yilda Londonda birinchi jahon sanoat ko‘rgazmasi o‘tdi, 1867-yilda Kanada ichki boshqaruvli dominionga aylandi.

Namunalar
Londondagi 1851-yilgi Jahon ko‘rgazmasi uchun shisha va temirdan «Billur saroy» qurilgan edi.
1832-yilgi islohotdan keyin ham ko‘pchilik ishchi saylash huquqiga ega bo‘lmagan; bu huquq bosqichma-bosqich kengaydi.
Sinfda faoliyat

«Parlament o‘yini»: sinf ikkiga bo‘linib, ishchilar va fabrika egalari rolini o‘ynaydi va saylov huquqi haqida bahslashadi.

Mashq
1
Dunyodagi birinchi jamoat temir yo‘li qaysi yili ochildi?
2
Chartistlar nimani talab qildi?
3
Fabrika qonuni (1833) nimani cheklagan?
4
1867-yilda Kanada qanday maqom oldi?