☰ Mundarija · Jahon tarixi

Xitoy (1800–1870-yillar)

Darslar 28 · 1 ta dars · R. Farmonov, U. Jo‘rayev, Sh. Ergashev. Jahon tarixi (XVI–XIX asrning 60-yillari), 8-sinf. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
28

1800–1870-yillarda Xitoy

Darslik: 130–133-betlar
MaqsadXitoyning yopiq siyosati, «Afyun urushlari» va Taypin qo‘zg‘olonini bayon etish.
Yangi so‘zlar
afyun · opiumNankin shartnomasi · Treaty of NanjingTaypin · Taipingteng bo‘lmagan shartnoma · unequal treaty
Tushuntirish

Xitoyda Chin (Sin) sulolasi hukmronlik qilar, 1757-yildan chet ellik savdogarlarga faqat Guanchjou porti ochiq edi. Britaniya Xitoydan choy, ipak va chinni sotib olar, ammo Xitoy ingliz mollarini kam olardi, shuning uchun Britaniya savdogarlari Hindistondan afyun, ya’ni zararli giyohvand modda olib kirdi. Xitoy hukumati afyun savdosini taqiqladi va 1839-yilda Guanchjouda afyunni yo‘q qildi; shundan 1839–1842-yillardagi Birinchi afyun urushi boshlandi. Mag‘lub Xitoy 1842-yilda Nankin shartnomasi bilan Gonkongni Britaniyaga berdi va bir necha portni ochdi; 1856–1860-yillardagi Ikkinchi afyun urushi bunday imtiyozlarni yanada ko‘paytirdi. Soliq va qashshoqlikdan norozilik 1850–1864-yillarda Xun Syutsyuan boshchiligidagi Taypin qo‘zg‘oloniga olib keldi; qo‘zg‘olonchilar 1853-yilda Nankinni egalladi, urushda millionlab odamlar halok bo‘lgan.

Namunalar
Afyun odamni qaram qilib, sog‘lig‘iga jiddiy zarar yetkazadi; hozir ham giyohvand moddalar qonun bilan taqiqlangan.
Teng bo‘lmagan shartnomalar Xitoyga bojxona va sud huquqlarini cheklab qo‘ygan.
Sinfda faoliyat

«Savdo muvozanati»: Xitoy va Britaniya savdosini ikki ustunli jadvalda ko‘rsating (nima sotildi, nima sotib olindi).

Mashq
1
Birinchi afyun urushi qaysi yillarda bo‘ldi?
2
Nankin shartnomasi bilan qaysi hudud Britaniyaga berildi?
3
Taypin qo‘zg‘olonini kim boshqargan?
4
Afyun nega xavfli?