ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Yangicha iqtisod va industrial jamiyatning shakllanishi

Darslar 3 · 1 ta dars · R. Farmonov, U. Jo‘rayev, Sh. Ergashev. Jahon tarixi (XVI–XIX asrning 60-yillari), 8-sinf. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
3

Yangi davr boshlarida G‘arbiy Yevropa mamlakatlarida industrial jamiyatning shakllanishi

Darslik: 13–17-betlar
MaqsadNarx-navo inqilobi, birja, bank, manufaktura va yangi ijtimoiy sinflarning paydo bo‘lishini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
birja · exchangeaksiya · share (stock)manufaktura · manufactoryproletariat · proletariat
Tushuntirish

Kashfiyotlardan so‘ng Amerikadan Yevropaga juda ko‘p oltin va kumush keldi, tangalar ko‘paydi, narxlar tez o‘sdi — bu «narx-navo inqilobi» deb ataladi. Oilalar endi o‘zlariga yetadigan natural xo‘jalik bilan cheklanmay, mahsulotni bozorda sota boshladi. Yirik savdogarlar vaqti-vaqti bilan bo‘ladigan yarmarkalar o‘rniga doimiy birjalarda, shartnoma asosida ulgurji savdo qildi; XV asrda Genuyada Avliyo Georgiy banki kabi zamonaviy bank paydo bo‘ldi. Xavfli uzoq savdo uchun savdogarlar aksionerlik kompaniyalariga birlashdi: aksiya egasi foydadan ulush olardi. Manufaktura — qo‘l mehnatiga asoslangan, ishni bo‘lib bajaradigan yirik korxona; unda ishchilar ish haqi evaziga ishlardi. Natijada burjuaziya (tadbirkorlar sinfi) va proletariat (ishlab chiqarish vositalaridan mahrum yollanma ishchilar) paydo bo‘ldi; jamiyat tabaqalarga emas, kapitalga ko‘ra sinflarga bo‘lina boshladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdagi to‘rt o‘quvchi choy kuni uchun umumiy qutiga bir xil kichik summa tashladi. Sinf sardori daftarga kim qancha qo‘shgani va nimaga qancha sarflanganini yozib bordi. Oxirida daftar bo‘yicha qancha qolgani darrov ma’lum bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Buxgalterlar kirim va chiqimni daftarga yozadi, bank xodimlari hisoblarni yuritadi, to‘garak xazinachilari umumiy mablag‘ni hisobga oladi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘ylab topilgan ikki-uch yumaloq summa bilan kichik jadval tuzing: «kirim» va «chiqim» ustunlari bo‘lsin. Oxirida qancha qolganini hisoblang.

Namunalar
Bir manufakturada bir ishchi ipni yigiradi, ikkinchisi to‘qiydi, uchinchisi bo‘yaydi — ish bo‘lingani uchun mahsulot ko‘proq va sifatliroq bo‘ladi.
Lissabon va Sevilya yangi savdo yo‘llari tufayli o‘sdi; keyinroq savdo markazi Antverpenga, so‘ng Londonga ko‘chdi.
Sinfda faoliyat

«Aksiyadorlar yig‘ilishi»: sinfni guruhlarga bo‘lib, har guruh xayoliy savdo kompaniyasi tuzadi, aksiyalarni «sotadi» va foydani ulushlarga taqsimlaydi.

Mashq
1
«Narx-navo inqilobi»ning sababi nima edi?
2
Aksiya nima beradi?
3
Manufaktura va fabrikaning farqi nimada?
4
Nima uchun tabaqaviy bo‘linish sinfiy bo‘linishga o‘rin bo‘shatdi? Tushuntiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuticha byudjetiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →