XVI–XVIII asrlarda Osiyo mamlakatlari rivojlanishining asosiy xususiyatlari
Yevropa tarixshunosligida Sharq jamiyatlari ko‘pincha «an’anaviy jamiyat» deb ataladi: unda urf-odat, davlat tartibi va yer egaligining o‘ziga xos shakllari ustun bo‘ladi. Darslikda Osiyoda to‘rt sivilizatsiya ajratiladi: Xitoy–konfutsiylik, Yaponiya, Hind va Islom sivilizatsiyalari. Yaponiyada Yevropadagiga o‘xshash harbiy zodagonlar — samuraylar va knyazlar bor edi; Hind jamiyatida odamning o‘rni tug‘ilishiga qarab belgilanuvchi kastalar muhim rol o‘ynadi; Islom sivilizatsiyasida esa din dunyoqarashni ham, kundalik tartibni ham shakllantirgan. XVII asr o‘rtalarigacha Osiyo hunarmandchilik, savdo va harbiy ishda Yevropadan orqada emasdi, ammo keyinchalik harbiy xarajatlarning ko‘pligi, kemasozlik, yo‘llar va kitob chop etishning sekin rivojlanishi, «yopiq eshiklar» siyosati va resurslardan ekstensiv foydalanish Osiyoni Yevropadan ortda qoldirdi. Shu fonda Yevropa mustamlakachiligi Osiyoning ko‘p mamlakatlarini bosib olish yoki yarimmustamlakaga aylantirishga o‘tdi.
«To‘rt sivilizatsiya xaritasi»: sinf xaritada to‘rt sivilizatsiya hududlarini to‘rt rangda bo‘yab, har biriga bitta xususiyat yozadi.