Yevropada Reformatsiya

XVI asr boshida G‘arbiy Yevropada ko‘p odamlar katolik cherkovi tartiblaridan norozi edi: marosimlar oddiy odam tushunmaydigan lotin tilida o‘tardi, cherkov soliqlari og‘ir edi, ruhoniylar boyligi katta edi. Indulgensiyalar — gunohlar uchun jazodan ozod qilish haqidagi cherkov yorlig‘i — pulga sotilishi ayniqsa e’tirozga sabab bo‘ldi. 1517-yilda Vittenberg universiteti professori Martin Lyuter indulgensiyalarga qarshi «95 tezis»ni e’lon qildi; tezislar tezda nemis tiliga o‘girilib, butun Germaniyada tarqaldi. 1521-yilda Vorms reyxstagida Lyuter o‘z fikridan qaytishdan bosh tortdi; uning izdoshlari lyuteranlar deb ataldi. 1524–1525-yillardagi Buyuk dehqonlar urushi (yetakchilaridan biri — Tomas Myunser) mag‘lubiyat bilan tugadi; 1529-yildan lyuteranlar «protestantlar» (norozilik bildiruvchilar) deb atala boshladi. Jenevada Jan Kalvin o‘z ta’limotiga (kalvinizm) asos soldi, u mehnatsevarlik va tejamkorlikni ulug‘lagani uchun tadbirkorlarga ma’qul keldi. Katolik cherkovi 1540-yilda Ignatiy Loyola asos solgan iyezuitlar ordenini tuzib, inkvizitsiya va taqiqlangan kitoblar ro‘yxati orqali Reformatsiyaga qarshi kurashdi (kontrreformatsiya). Natijada G‘arbiy Yevropa katolik va protestant qismlarga bo‘lindi, milliy cherkovlar va dunyoviy hokimiyat kuchaydi.