☰ Mundarija · Jahon tarixi

Ma’rifat asri

Darslar 13 · 1 ta dars · R. Farmonov, U. Jo‘rayev, Sh. Ergashev. Jahon tarixi (XVI–XIX asrning 60-yillari), 8-sinf. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
13

Ma’rifat asri

Darslik: 59–64-betlar
MaqsadMa’rifatparvarlar g‘oyalari, adabiyot, san’at va musiqadagi yutuqlarni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
ma’rifatparvar · enlightenerhokimiyatlar bo‘linishi · separation of powershurfikrlilik · free thoughtsimfoniya · symphony
Tushuntirish

XVIII asr Yevropa tarixida Ma’rifat asri deb ataladi: ilm-fan tor doiradan chiqib, keng jamoatchilikka tarqaldi. Ma’rifatparvarlar inson aqli va fanning kuchiga ishondi, feodal tartiblar va absolutizmni tanqid qildi, ularning shiori — «fan va taraqqiyot». Eng mashhurlari fransuzlar Volter, Sharl Monteskyo («hokimiyatlar bo‘linishi» g‘oyasi), Jan Jak Russo («Ijtimoiy shartnoma» — xalq hokimiyati) va Deni Didro (Entsiklopediya muharrirlaridan) hamda ingliz Adam Smit (iqtisodchi, «Xalqlar boyligi», 1776) edi. Adabiyotda Daniyel Defo «Robinzon Kruzo»da mehnatsevar insonni, Jonatan Svift «Gulliverning sayohatlari»da jamiyat illatlarini tasvirladi, nemis shoiri Gyote «Faust» dramasini yaratdi. Musiqada Iogann Sebastyan Bax, Volfgang Amadey Motsart va Lyudvig van Betxoven nom qoldirdi; Betxovenning «Qahramonnoma» simfoniyasi (3-simfoniya) dastlab Bonapartga bag‘ishlanmoqchi bo‘lgan, u imperator bo‘lgach, bu fikrdan qaytgan. Ma’rifat g‘oyalari Amerikadagi mustaqillik urushi va Fransiya inqilobi uchun g‘oyaviy asos bo‘ldi.

Namunalar
Monteskyo fikricha, qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlari bir qo‘lda bo‘lmasligi kerak.
Defoning Robinzon Kruzosi kimsasiz orolda uy qurib, o‘z mehnati bilan yashaydi.
Sinfda faoliyat

«Salon bahsi»: guruhlar Volter, Monteskyo, Russo rolida «Davlat qanday boshqarilishi kerak?» mavzusida bahslashadi.

Mashq
1
Ma’rifat asri shiori nima edi?
2
Monteskyo qanday g‘oyani ilgari surgan?
3
Quyidagilarni mos qiling: Defo, Svift, Gyote.
4
Nima uchun Ma’rifat g‘oyalari inqiloblarga ta’sir qildi?