ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Yangi davrning boshlanishi. Buyuk geografik kashfiyotlar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · R. Farmonov, U. Jo‘rayev, Sh. Ergashev. Jahon tarixi (XVI–XIX asrning 60-yillari), 8-sinf. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
1

Kirish. Yangi davrning boshlanishi

Darslik: 3–6-betlar
MaqsadYangi tarixning davrlanishini, agrar va industrial sivilizatsiya tushunchalarini izohlash.
Yangi so‘zlar
agrar sivilizatsiya · agrarian civilizationkapital · capitalindustrial sivilizatsiya · industrial civilizationsanoat inqilobi · Industrial Revolution
Tushuntirish

Yangi tarix jahon tarixining XV asr oxiri – XVI asr boshlaridan 1918-yilgacha bo‘lgan bosqichi hisoblanadi. U ikki qismga bo‘linadi: birinchisi Buyuk geografik kashfiyotlardan XVIII asr oxiridagi Buyuk fransuz inqilobigacha, ikkinchisi XIX asr boshidan 1918-yilgacha davom etadi. Shu davrgacha ming yillar mobaynida jamiyat asosan yerga va qishloq xo‘jaligiga tayangan; bunday jamiyat agrar (an’anaviy) sivilizatsiya deb ataladi. Yangi davrda Yevropada xususiy mulk, erkin tadbirkorlik va kapital (daromad keltiradigan mulk va mablag‘) birinchi o‘ringa chiqdi, shu asosda kapitalistik jamiyat shakllandi. XVIII asr oxiridan boshlab mashina ishlab chiqarishi qo‘l mehnatini siqib chiqardi — bu sanoat inqilobi bo‘lib, industrial sivilizatsiyaga yo‘l ochdi. Ammo bu o‘zgarishlar dastlab faqat Yevropada va Shimoliy Amerikada ro‘y berdi; Osiyo va Afrikaning ko‘p mamlakatlari XIX asr boshida ham agrar jamiyat bo‘lib qolaverdi.

XV asr oxiri – XVI asr boshiYangi davr boshiXVIII asr oxiriBuyuk fransuz inqilobi1918Yangi davr oxiri
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi o‘z hayotini vaqt chizig‘ida ko‘rsatmoqchi bo‘ldi. U uni ikki bosqichga ajratdi: maktabgacha va maktab yillari. Endi voqealar tartibi aniq ko‘rinib, eslab qolish osonlashdi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar va muzey xodimlari voqealarni davrlarga ajratadi, o‘qituvchilar kursni bosqichlarga bo‘ladi, loyiha rahbarlari ish bosqichlarini rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftarga so‘nggi bir yilingiz uchun vaqt chizig‘i chizing va uni o‘zingiz nom bergan ikki-uch davrga bo‘ling. Har davrga bitta voqea yozing.

Namunalar
Jorj Stefenson 1814-yilda parovoz yasadi; temiryo‘l transporti shu ixtiro bilan ommalasha boshladi.
Volta, Devi, Faradey va Amper elektr haqidagi bilimlarga asos soldi — bu yangi sanoat tarmoqlariga yo‘l ochdi.
Sinfda faoliyat

«Vaqt chizig‘i»: o‘quvchilar doskada 1492, 1789 va 1918 yillarni belgilab, Yangi tarixning ikki bosqichini ikki rangda ajratadi.

Mashq
1
Yangi tarix qaysi voqeadan boshlanadi va qaysi yilgacha davom etadi (darslik bo‘yicha)?
2
Yangi tarixning ikki bosqichini ayting.
3
Quyidagi misollardan qaysi biri kapitalga kiradi: fabrika, bank yoki haydalgan yer, tog‘ cho‘qqisi? Izohlang.
4
Nima uchun industrial sivilizatsiya dastlab faqat Yevropada shakllandi? Darslik fikriga tayanib tushuntiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliElektroskop tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →