XVI–XVIII asrlarda Xitoy
XVI asr oxiri – XVII asr boshlarida Xitoyda Min sulolasi inqirozga yuz tutdi: amaldorlar xazinani talar, soliqlar oshar, dehqonlar yerdan ajralar va qo‘zg‘olonlar kuchayardi. Shimolda manjur qabilalari birlashib, 1636-yilda sardori Abaxay (Xun Taydzi) davlatni «Chin» deb e’lon qildi. 1644-yilda manjurlar Pekinga kirib, Shunchji imperator deb e’lon qilindi; Chin sulolasi Xitoyni 1911–1912-yillardagi inqilobgacha boshqardi. Chinlar Tayvanni (1683), Mo‘g‘uliston, Qashqar va boshqa yerlarni o‘z davlatiga qo‘shdi. Dehqonlar sholi va paxtadan yuqori hosil olardi, gazlama va kemasozlik rivojlangan edi; ipak va chinni Yevropada qadrlanardi. Yevropaliklar (portugallar, gollandlar, inglizlar) savdo qilish uchun Xitoy qirg‘oqlarida paydo bo‘ldi; 1757-yildan chet el savdosi asosan Guanchjou porti orqali yuritildi. Madaniyatda Van Yanmin konfutsiylikni yangicha sharhladi, «G‘arbga sayohat» romani, kunsyuy teatri, peyzaj rassomligi va chinni san’ati yuksaldi. Xitoy XVIII asrda Osiyoning eng yirik davlati bo‘lib qoldi, lekin texnikada G‘arbdan orqada qola boshladi.
«Imperator farmoni»: o‘quvchilar Chin imperatori nomidan «chet elliklar faqat Guanchjouda savdo qilsin» degan farmon yozib, sabablarini tushuntiradi.