☰ Mundarija · Jahon tarixi

Angliya: absolutizm va burjua inqilobi

Darslar 6 · 1 ta dars · R. Farmonov, U. Jo‘rayev, Sh. Ergashev. Jahon tarixi (XVI–XIX asrning 60-yillari), 8-sinf. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
6

Angliyada qirol hokimiyatining kuchayishi. XVII asrdagi Angliya burjua inqilobi

Darslik: 28–33-betlar
MaqsadAngliyada absolutizmning kuchayishi, inqilob sabablari, borishi va natijalarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
absolutizm · absolutismparlament · parliamentprotektorat · protectoratekonstitutsion monarxiya · constitutional monarchy
Tushuntirish

Absolutizm — monarx hokimiyati cheklanmagan boshqaruv shakli; Angliyada u XVI asrda Tyudorlar davrida shakllandi. Genrix VIII o‘zini Angliya cherkovining boshlig‘i deb e’lon qildi, Yelizaveta I (1558–1603) davrida mamlakat kuchli dengiz davlatiga aylandi. 1603-yildan taxtni Styuartlar sulolasi egalladi; Yakov I va Karl I parlament hamda puritanlar bilan kurashdi, chunki yangi zodagonlar va savdogarlar kapitalizm rivojidan manfaatdor, qirol esa eski tartibni saqlamoqchi edi. 1640-yilda yig‘ilgan «Uzoq muddatli parlament» qirol vazirlarini sudga tortdi; 1642-yilda fuqarolar urushi boshlandi va Oliver Kromvel otliqlari parlament g‘alabasida katta rol o‘ynadi. Karl I 1649-yil yanvarda qatl etildi, 19-mayda Angliya Respublika deb e’lon qilindi; 1653-yildan Kromvel protektor bo‘ldi. 1660-yilda monarxiya tiklandi (Karl II), 1688-yilgi «Sharafli inqilob»da parlament Yakov II ni chetlatib, Oranyelik Villemni taxtga taklif qildi; shundan keyin qirol hokimiyati parlament bilan cheklandi — konstitutsion monarxiya o‘rnatildi. 1707-yilda Angliya va Shotlandiya birlashib Buyuk Britaniya tashkil topdi; 1714-yildan Gannover sulolasi (Georg I) hukmronlik qildi.

Namunalar
Yelizaveta I davrida, 1588-yilda, ingliz floti ispanlarning «Yengilmas armada»sini yengdi; Virjiniyada ilk ingliz mustamlakasi (1607) esa Yakov I davrida tashkil topdi.
1688-yildan keyin qirol soliq undirish va qonun chiqarish uchun parlament roziligiga muhtoj bo‘ldi.
Sinfda faoliyat

«Sud zali»: sinf Karl I ni «sud» qiladi — bir guruh parlament, ikkinchisi qirol tarafidan dalil keltiradi.

Mashq
1
Angliyada absolutizm qaysi sulola davrida shakllandi?
2
Inqilob qaysi yilda boshlandi va qanday parlament yig‘ildi?
3
1649 va 1688 yillarda nima bo‘ldi?
4
Nima uchun inqilob «tugallanmagan» deyiladi? Darslik fikriga tayanib tushuntiring.