ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Angliya: absolutizm va burjua inqilobi

Darslar 6 · 1 ta dars · R. Farmonov, U. Jo‘rayev, Sh. Ergashev. Jahon tarixi (XVI–XIX asrning 60-yillari), 8-sinf. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
6

Angliyada qirol hokimiyatining kuchayishi. XVII asrdagi Angliya burjua inqilobi

Darslik: 28–33-betlar
MaqsadAngliyada absolutizmning kuchayishi, inqilob sabablari, borishi va natijalarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
absolutizm · absolutismparlament · parliamentprotektorat · protectoratekonstitutsion monarxiya · constitutional monarchy
Tushuntirish

Absolutizm — monarx hokimiyati cheklanmagan boshqaruv shakli; Angliyada u XVI asrda Tyudorlar davrida shakllandi. Genrix VIII o‘zini Angliya cherkovining boshlig‘i deb e’lon qildi, Yelizaveta I (1558–1603) davrida mamlakat kuchli dengiz davlatiga aylandi. 1603-yildan taxtni Styuartlar sulolasi egalladi; Yakov I va Karl I parlament hamda puritanlar bilan kurashdi, chunki yangi zodagonlar va savdogarlar kapitalizm rivojidan manfaatdor, qirol esa eski tartibni saqlamoqchi edi. 1640-yilda yig‘ilgan «Uzoq muddatli parlament» qirol vazirlarini sudga tortdi; 1642-yilda fuqarolar urushi boshlandi va Oliver Kromvel otliqlari parlament g‘alabasida katta rol o‘ynadi. Karl I 1649-yil yanvarda qatl etildi, 19-mayda Angliya Respublika deb e’lon qilindi; 1653-yildan Kromvel protektor bo‘ldi. 1660-yilda monarxiya tiklandi (Karl II), 1688-yilgi «Sharafli inqilob»da parlament Yakov II ni chetlatib, Oranyelik Villemni taxtga taklif qildi; shundan keyin qirol hokimiyati parlament bilan cheklandi — konstitutsion monarxiya o‘rnatildi. 1707-yilda Angliya va Shotlandiya birlashib Buyuk Britaniya tashkil topdi; 1714-yildan Gannover sulolasi (Georg I) hukmronlik qildi.

1558Yelizaveta I1603Styuartlar1642Fuqarolar urushi1649Respublika1688«Shonli inqilob»
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla aholisi yangi skameyka qayerga qo‘yilishini muhokama qilish uchun yig‘ildi. Har kim fikr aytdi, so‘ng qaror bayonnomaga yozib qo‘yildi. Shu tufayli keyin «kim nima degan edi» degan tortishuv chiqmadi.

Kim ishlatadi

Kengash a’zolari, jamoat tashkilotlari kotiblari va sinf sardorlari yig‘ilishni yuritib, qarorlarni yozib boradi.

Bugun sinab ko‘ring

Do‘stingiz bilan qisqa suhbat qiling va undan keyin ikki qatorli «bayonnoma» yozing: nima kelishildi va kim nima qiladi.

Namunalar
Yelizaveta I davrida, 1588-yilda, ingliz floti ispanlarning «Yengilmas armada»sini yengdi; Virjiniyada ilk ingliz mustamlakasi (1607) esa Yakov I davrida tashkil topdi.
1688-yildan keyin qirol soliq undirish va qonun chiqarish uchun parlament roziligiga muhtoj bo‘ldi.
Sinfda faoliyat

«Sud zali»: sinf Karl I ni «sud» qiladi — bir guruh parlament, ikkinchisi qirol tarafidan dalil keltiradi.

Mashq
1
Angliyada absolutizm qaysi sulola davrida shakllandi?
2
Inqilob qaysi yilda boshlandi va qanday parlament yig‘ildi?
3
1649 va 1688 yillarda nima bo‘ldi?
4
Nima uchun inqilob «tugallanmagan» deyiladi? Darslik fikriga tayanib tushuntiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun chaqmoq o‘lchagichiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →