☰ Mundarija · Jahon tarixi

XVI–XVIII asrlarda Rossiya

Darslar 11 · 1 ta dars · R. Farmonov, U. Jo‘rayev, Sh. Ergashev. Jahon tarixi (XVI–XIX asrning 60-yillari), 8-sinf. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
11

XVI–XVIII asrlarda Rossiya imperiyasi

Darslik: 49–53-betlar
MaqsadRossiyaning markazlashishi, G‘alayonlar davri, Romanovlar va Pyotr I islohotlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
podsho (sar) · tsaroprichnina · oprichninaZemstvo sobori · Zemsky Soborimperiya · empire
Tushuntirish

XVI asr boshida rus yerlari Moskva atrofida birlashib, markazlashgan davlat vujudga keldi. 1547-yilda Ivan IV birinchi bo‘lib podsho (sar) tojini kiydi; 1549-yilda Zemstvo soborini chaqirdi, keyin yangi qonunlar to‘plami — Sudebnik qabul qilindi. 1565–1572-yillarda oprichnina siyosati — podshoning raqiblariga qarshi terror — mamlakatga katta zarar yetkazdi. Qozon, Ashtarxon va Sibir xonliklari Rossiyaga qo‘shib olindi. 1598-yilda Ryuriklar sulolasi tugagach «G‘alayonlar davri» boshlandi; Minin va Pojarskiy boshchiligidagi xalq lashkari 1612-yilda Moskvani Polsha qo‘shinidan ozod qildi, 1613-yilda Mixail Romanov podsho saylandi — Romanovlar sulolasi 1917-yilgacha hukmronlik qildi. Pyotr I (1682-yildan taxtda, mustaqil hukmdor sifatida 1696-yildan) 1700–1721-yillardagi Shimoliy urushda Shvetsiyani yengib, Boltiq dengiziga chiqdi, 1703-yilda Peterburgga asos soldi; 1721-yilda Nishtadt sulhidan so‘ng u imperator deb e’lon qilindi. XVIII asrda Fanlar akademiyasi, 1755-yilda M. V. Lomonosov tashabbusi bilan Moskva universiteti ochildi; Bering va Chelyuskin kabi sayohatchilar shimolni o‘rgandi. Biroq krepostnoylik saqlanib qolgani sababli Rossiya iqtisodiy jihatdan Yevropadan orqada qoldi.

Namunalar
Oprichnina davrida mamlakat yerlarining bir qismi podshoning shaxsiy qo‘shini boshqaruviga berildi.
Pyotr I 1721-yilda «imperator» unvonini oldi, shundan Rossiya imperiya deb atala boshladi.
Sinfda faoliyat

«Taxt nasabnomasi»: sinf Ryuriklardan Romanovlargacha bo‘lgan voqealarni vaqt chizig‘ida joylashtiradi.

Mashq
1
Ivan IV qachon sar bo‘ldi va qaysi laqab bilan ataladi?
2
Moskvani 1612-yilda kim ozod qildi?
3
Shimoliy urush natijasida Rossiya nimaga erishdi?
4
Nima uchun Rossiya fan yutuqlariga qaramay iqtisodda orqada qoldi?