1800–1870-yillarda Hindiston
Britaniyaning Ost-Indiya kompaniyasi XVII asrdan Hindistonda savdo qilib, asta-sekin siyosiy kuchga aylandi; 1757-yilgi Plassi jangidan keyin u Bengaliyani nazorat qila boshladi. Keyingi o‘n yilliklarda kompaniya urushlar va hukmdorlar bilan tuzilgan shartnomalar orqali yerlarni egalladi. Uning armiyasining katta qismi hindistonlik askarlar — sipoylardan iborat edi. 1857-yilda Merutda sipoylar bosh ko‘tardi: ularni yangi o‘q-dorilar va xizmat tartiblari hamda ularning e’tiqodini kamsitishga oid mish-mishlar g‘azablantirgan, dehqonlar va hukmdorlardan ham norozilar bor edi. Qo‘zg‘olonda Rani Lakshmibay kabi rahbarlar qatnashdi, Boburiylar sulolasining so‘nggi hukmdori Bahodirshoh II esa ramziy rahbar sifatida tilga olindi. Qo‘zg‘olon 1858-yilga kelib bostirildi; shu yili kompaniya tugatilib, Hindiston Britaniya toji boshqaruviga o‘tdi, 1876-yilda qirolicha Viktoriya Hindiston imperatori deb e’lon qilindi.
«Sabablar zanjiri»: qo‘zg‘olon sabablarini kartochkalarga yozib, tartib bilan zanjir qiling.