1800–1870-yillarda Afrika xalqlari
XIX asr boshlarida Afrikaning katta qismi hali Yevropa nazoratida emasdi, qirg‘oqdagi tayanch punktlar bundan mustasno. 1820-yillar boshidan Amerikada ozodlikka chiqqan qora tanlilar Liberiyaga ko‘chirila boshladi, Liberiya 1847-yilda mustaqil respublika bo‘ldi. Janubda Gollandiya ko‘chmanchilari — burlar Britaniya hukmronligidan qochib, 1830-yillarda ichkariga ketdi. Jazoirda Fransiya 1830-yildan bosqinni boshladi va amir Abdulqodir 1830–1840-yillarda qattiq qarshilik ko‘rsatdi; u 1847-yilda taslim bo‘ldi. Efiopiyada Kassa 1855-yilda Teodros II nomi bilan imperator bo‘lib, mamlakatni birlashtirishga urindi; u 1868-yilda Magdalada Britaniya ekspeditsiyasi bilan jangda mag‘lub bo‘ldi. XIX asr oxirida Yevropa davlatlari Afrikani o‘zaro bo‘lib oldi, Afrika xalqlari esa uzoq vaqt qarshilik ko‘rsatdi.
«Afrika xaritasi»: Liberiya, Jazoir, Efiopiya va Burlar hududini xaritada belgilang.