XVI–XVIII asrlarda xalqaro munosabatlar

XVI–XVIII asrlarda Yevropada urushlarning sabablari uchta edi: Gabsburglar imperiyasi bilan milliy davlatlar (Fransiya, Angliya) orasida yagona imperiya yoki mustaqil davlatlar masalasi, katoliklar va protestantlar ziddiyati, mustamlakalar va savdo yo‘llari uchun kurash. 1618–1648-yillardagi O‘ttiz yillik urush nemis yerlarida diniy mojaro sifatida boshlandi, keyin ko‘p davlatni qamrab oldi. 1648-yilda Vestfal sulhi tuzildi: katolik va protestant cherkovlari teng deb tan olindi, Gollandiyaning mustaqilligi tasdiqlandi, Fransiyaning ta’siri oshdi, Germaniya esa tarqoq qoldi. 1701–1714-yillardagi Ispaniya vorisligi urushi Fransiya va Gabsburglarni zaiflashtirdi, Angliyani kuchaytirdi. 1700–1721-yillardagi Shimoliy urushda Rossiya Shvetsiyani yengib, Boltiq dengiziga chiqdi. 1756–1763-yillardagi Yetti yillik urushdan eng ko‘p foyda olgan Angliya Fransiyadan Kanadani oldi va Hindistonda Fransiya ta’sirini keskin kamaytirdi. 1774-yilgi Kuchukqaynarji shartnomasi Rossiya–Usmoniylar urushini tugatdi: Qrim xonligi Usmoniylardan mustaqil deb e’lon qilindi (Rossiya uni 1783-yilda qo‘shib oldi), Rossiya Qora dengiz bo‘yida yangi yerlar va u yerda o‘z kemalarini suzdirish huquqini oldi.