Rezistorlar. Reostatlar. Potensiometrlar
Rezistor — zanjirda tok va kuchlanishni rostlash uchun ishlatiladigan, qarshiligi ma’lum asbob; u karkas, solishtirma qarshiligi katta sim yoki o‘tkazuvchi qatlam va qoplamadan iborat. Rezistorning qarshiligini o‘zgartirib bo‘lmaydi. Qarshilikni uzluksiz o‘zgartirish kerak bo‘lsa reostat olinadi: nikelin yoki nixrom sim sopol silindrga o‘ralgan, surgich sim o‘ramlari bo‘ylab surilganda zanjirga ulangan sim uzunligi, demak qarshilik va tok kuchi o‘zgaradi. Reostat zanjirga iste’molchi bilan ketma-ket ulanadi. Potensiometr — kuchlanishni rostlash uchun reostatning maxsus ulanishi; radio va televizorda ovoz balandligini sozlash uchun aylana shaklidagi potensiometrlar ishlatiladi.
Avtomobil yoqilg‘i datchigida suzgich harakatlanuvchi kontaktni qarshilik yo‘li bo‘ylab suradi. Yo‘lning umumiy qarshiligi 40 Ω bo‘lsa, bak yarim to‘lganda kontakt o‘rtada turib, 20 Ω ni ulaydi. Tok o‘zgaradi va ko‘rsatkich bakdagi miqdorni bildiradi.
Avtomobil ishlab chiqaruvchilar datchiklarda reostat qo‘llaydi, o‘yin boshqaruvchi dastalarini yasovchilar potensiometrdan foydalanadi, asbobsozlar sozlash tugmalarini yaratadi.
Atrofingizda ko‘ringan uchta tugma yoki surgichni toping va qaysi biri qiymatni asta-sekin o‘zgartirishini aniqlang.
Kattalar yordamida: 3–4,5 V li batareya, kichik lampochka va uzun (15–20 cm) qalin grafit qalam o‘zagi bilan sodda reostat yasang: qalam o‘zagining bir uchini sim bilan ulab, ikkinchi sim uchini o‘zak bo‘ylab suring; lampochka yorqinligi o‘zgarishini kuzating. Faqat past kuchlanishli batareya, tarmoq yo‘q.