ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Masalalar. Zanjirni yig‘ish

Darslar 13–14 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
14

Laboratoriya ishi. Elektr zanjirni yig‘ish, uning turli qismlaridagi tok kuchi va kuchlanishni o‘lchash

Darslik: 46–47-betlar
MaqsadLaboratoriya ishi: elektr zanjirni yig‘ish, ampermetr va voltmetr bilan zanjirning turli qismlaridagi tok kuchi va kuchlanishni o‘lchash.
Yangi so‘zlar
shkala bo‘linma qiymati · scale division valueampermetr · ammetervoltmetr · voltmetero‘lchash natijalari jadvali · table of results
Tushuntirish

Ishning maqsadi — zanjir yig‘ish va uning turli qismlarida tok kuchi hamda kuchlanishni o‘lchash. Kerakli jihozlar: maktab tok manbai, ampermetr, voltmetr, ikkita lampochka, kalit, ulovchi simlar. Zanjir kalit uzilgan holda ketma-ket yig‘iladi: manba, kalit, ampermetr, ikkala lampochka; voltmetr o‘lchanayotgan lampochkaga parallel ulanadi. Manba murvati avval 4 V, so‘ng 6 V ga qo‘yiladi; kalit ulanib, asboblarning ko‘rsatishi jadvalga yoziladi, so‘ng voltmetr ikkinchi lampochkaga o‘tkaziladi. Shkala bo‘linma qiymati asbob chegarasini bo‘linmalar soniga bo‘lib topiladi. Asboblarni qayta ulashdan oldin kalit albatta uziladi. Ish faqat o‘qituvchi nazoratida, past kuchlanishli maktab manbai bilan bajariladi; lampochkalar qizishi mumkin.

!Diqqat!
Kalit ulashdan oldin zanjirni o‘qituvchiga ko‘rsating. Ishlayotgan zanjirni qo‘l bilan o‘zgartirmang, lampochkalarga tegmang — ular qizib ketadi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Devordagi termometr shkalasi 0 dan 50 °C gacha 25 ta bo‘linmaga ega, shuning uchun bir bo‘linma 50 : 25 = 2 °C. Suyuqlik 11-chiziqda tursa, harorat 11 · 2 = 22 °C. Ampermetr va voltmetr shkalasi ham shunday o‘qiladi.

Kim ishlatadi

Laboratoriya texniklari asbob shkalasini aniq o‘qiydi, elektriklar tekshirgich bilan kuchlanishni o‘lchaydi, shifokorlar esa strelkali manometrdan qon bosimini ko‘radi.

Bugun sinab ko‘ring

Atrofingizdagi biror shkala yoki o‘lchov idishini toping (chizg‘ich, o‘lchov stakani) va o‘qishdan oldin bir bo‘linma qiymatini hisoblab chiqing.

Namunalar
+−AL₁L₂V
Ampermetr shkalasi 2 A gacha va 20 bo‘linmali: bo‘linma qiymati 2 : 20 = 0,1 A. Strelka 7-bo‘linmada — tok kuchi 7 · 0,1 = 0,7 A.
Voltmetr chegarasi 6 V, 30 bo‘linma: bo‘linma qiymati 0,2 V; strelka 12-bo‘linmada bo‘lsa, U = 12 · 0,2 = 2,4 V.
Sinfda faoliyat

Jadval tayyorlang: ustunlar — manba kuchlanishi (4 V, 6 V), ampermetr ko‘rsatishi I, 1-lampochkadagi U₁, 2-lampochkadagi U₂. Ishni o‘qituvchi nazoratida bajaring. Xulosa: ampermetrni lampochkalar orasiga ko‘chirsangiz ko‘rsatish o‘zgaradimi? U₁ + U₂ ni manba kuchlanishi bilan solishtiring (buning qonuni 21-darsda).

Mashq
1
Voltmetr va ampermetr zanjirga qanday ulanadi?
2
Voltmetr chegarasi 3 V, shkalada 30 bo‘linma, strelka 24-bo‘linmada. Kuchlanish necha volt?
3
Nima uchun asboblarni qayta ulashdan oldin kalit uziladi?
4
Lab ishida qanday xavfsizlik qoidalariga rioya qilinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliShkaf eshigi indikatoriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →