Tok kuchi va uni o‘lchash
Tok kuchi o‘tkazgich kesimi orqali har sekundda qancha zaryad o‘tishini ko‘rsatadi, ya’ni o‘tgan zaryadning vaqtga nisbati: I = q/t, bundan q = I·t. Birligi amper (A): 1 A = 1 C/1 s, ya’ni kesimdan 1 s da 1 C zaryad o‘tsa, tok kuchi 1 A. Amalda milliamper (1 mA = 10⁻³ A) va mikroamper (1 µA = 10⁻⁶ A) ishlatiladi. Tok kuchi skalyar kattalik, «kuch» so‘zining mexanikadagi kuchga aloqasi yo‘q. Tok kuchini ampermetr o‘lchaydi; u iste’molchiga ketma-ket ulanadi, «+» qisqichi manbaning musbat qutbi tomonidan keladigan simga ulanadi. Ketma-ket zanjirning hamma joyida tok kuchi bir xil bo‘lgani uchun ampermetr iste’molchidan oldin yoki keyin ulansa ham bir xil qiymatni ko‘rsatadi. Hisoblashda minutni sekundga o‘tkazishni unutmang.
Chirog‘ batareyasida 1000 mA·soat deb yozilgan. U 100 mA tok bersa, 1000 : 100 = 10 soat ishlaydi, ya’ni zaryad q = 0,1 · 36 000 s = 3600 C o‘tadi.
Elektriklar sim yo‘g‘onligini o‘tadigan tokka qarab tanlaydi, muhandislar batareya qancha ishlashini taxmin qiladi, tibbiyot xodimlari qurilmalarning xavfsiz tok chegarasini hisobga oladi.
Ko‘zingiz tushgan istalgan batareya, rasm yoki darslikdagi mA·soat yozuvini toping va 50 mA tok bilan necha soat yetishini o‘zingiz hisoblang.
Sxema bilan mashq: daftarga batareya, lampochka, kalit, ampermetr (lampochkaga ketma-ket) va voltmetr (lampochkaga parallel) joylashgan zanjir sxemasini chizing; asboblarning «+» va «–» qisqichlarini belgilang.