Tabiatdagi elektr hodisalar
Bulutlar bir-biriga va havo qatlamlariga ishqalanib kuchli zaryadlanadi. Turli ishorali zaryadlangan ikki bulut yoki bulut va yer orasida kuchli elektr uchqun sakraydi — bu chaqmoq. Chaqmoq yo‘lidagi havo bir zumda qizib, kengayadi va momaqaldiroq gumburlaydi. Yorug‘lik 1 s da 300 000 km, tovush havoda taxminan 340 m yo‘l bosgani uchun chaqmoqni avval ko‘ramiz, momaqaldiroqni keyin eshitamiz; kechikish sekundini 340 m ga ko‘paytirib, chaqmoqgacha masofani topamiz. Zaryadlangan bulutdan yerga zaryadlarning bir zumda o‘tishi yashin deyiladi; u eng avval baland o‘tkazuvchan jismlarga — minora, daraxt, ustunga uradi. Yashinqaytargich — uchli o‘tkazgich bo‘lib, yo‘g‘on sim orqali yerga ko‘milgan metall qoziqqa ulanadi va zaryadni binoga zarar bermay yerga o‘tkazadi. Momaqaldiroq paytida uyda yoki yopiq binoda bo‘ling, yolg‘iz daraxt tagiga, pichan g‘arami ostiga yoki baland joyga chiqmang.
Uydan kuzatish (xavfsiz): momaqaldiroq paytida derazadan uzoqroq turib, chaqmoq va gumburlash orasidagi sekundlarni sanang va masofani toping. Ochiq joyga chiqmang, elektr asboblarni rozetkadan o‘chirishni kattalardan so‘rang. Daftarga chaqmoqdan saqlanishning 5 qoidasini yozing.