☰ Mundarija · Fizika

Elektromagnit

Darslar 57–58 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
58

Laboratoriya ishi. Eng oddiy elektromagnitni yig‘ish va uning ishlashini o‘rganish

Darslik: 161-bet
MaqsadLaboratoriya ishida eng oddiy elektromagnitni yasash va uning kuchi qanday omillarga bog‘liqligini kuzatish.
Yangi so‘zlar
izolyatsiyalangan sim · insulated wiretemir mix · iron nailkuchini kuzatish · observing strengthqisqa muddatli ulash · brief connection
Tushuntirish

Ishga izolyatsiyalangan sim, temir mix (yadro), batareya (4,5 V dan oshmasin), kalit va mayda temir buyumlar (qisqich, mix-bo‘laklar) kerak. Simni mixga ma’lum sondagi o‘ram qilib o‘rang va uchlarini kalit orqali batareyaga ulang; ishni faqat o‘qituvchi nazoratida bajaring. Kalitni qisqa muddatga yoping: sim va batareya tez qiziydi. Mix tagiga mayda temir buyumlar qo‘yib, nechtasini tortishini sanang. Keyin o‘ramlar sonini oshirib (yoki tokni kuchaytirib) takrorlang va natijani solishtiring; yadroni olib ham ko‘ring. Natijani jadvalga yozing. Ish tugagach, avval kalitni oching va batareyani ajrating. Tarmoq rozetkasiga ulash mutlaqo mumkin emas; qizigan simga tegmang.

Namunalar
20 o‘ramda mix 6 ta qisqichni tortdi, 40 o‘ramda 12 tasini: o‘ramlar 2 marta ko‘p — tortilgan qisqichlar ham 2 marta ko‘p.
Yadrosiz g‘altak 1 ta qisqichni, mix bilan esa 12 tasini tortdi: yadro 12 : 1 = 12 marta kuchaytirdi.
Sinfda faoliyat

Daftarga jadval chizing: «o‘ramlar soni, tok (batareya), yadro bor/yo‘q, tortilgan qisqichlar soni». Namunaviy sonlarni to‘ldiring va o‘qituvchi bilan haqiqiy natijalarni yozing.

Mashq
1
Elektromagnit yasash uchun nimalar kerak?
2
30 o‘ramda 9 qisqich tortildi. O‘ramlar soni 60 ga oshdi (kuch o‘ramga proporsional deb). Necha qisqich tortiladi?
3
Mixsiz g‘altak 2 ta qisqich, mix bilan 18 ta tortdi. Necha marta kuchaydi?
4
Nima uchun kalitni uzoq yopib qo‘ymaslik kerak?