ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Amper kuchi

Darslar 53–54 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
54

Masalalar yechish

Darslik: 151–152-betlar
MaqsadParallel toklarning o‘zaro ta’sirini, amper birligining ta’rifini va Amper kuchiga doir masalalarni bilish.
Yangi so‘zlar
parallel toklar · parallel currentsamper · ampereo‘zaro ta’sir · interactionmasala yechish · problem solving
Tushuntirish

Parallel to‘g‘ri o‘tkazgichlardan bir xil yo‘nalishda tok o‘tsa, ular tortishadi, qarama-qarshi yo‘nalishda o‘tsa, itarishadi: har biri ikkinchisining magnit maydonida bo‘ladi. Bu ta’sir tok birligini aniqlashga asos bo‘lgan: ilgari 1 A ni vakuumda 1 m masofadagi ikki cheksiz uzun parallel o‘tkazgichdan o‘tganda har metr uzunlikka 2·10⁻⁷ N kuch beradigan tok deb ta’riflashgan (hozirgi SI da amper elementar zaryad orqali aniqlanadi, lekin qiymati o‘zgarmagan). Masalalarda avval F = BIl dan kerakli kattalikni toping: F = BIl, I = F/(Bl), l = F/(BI). Kuch yo‘nalishini chap qo‘l qoidasi bilan tekshiring. Maydonning kuchi chiziqlarga perpendikulyar tok uchun formulada yozilgan; boshqa burchaklarda kuch kamayadi.

IIIItortishadiitarishadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Elektr stansiyasidagi shinalarda 10 000 A tok qarama-qarshi yo‘nalishda oqadi, ular orasi 10 cm. Ular bir-birini taxminan 200 N/m kuch bilan itaradi, bu 20 kg yukning og‘irligiga teng, shuning uchun shinalar mahkam bog‘lanadi.

Kim ishlatadi

Energetika muhandislari shinalarni mustahkamlaydi, temir yo‘l elektrlashtirish mutaxassislari kontakt simlarini hisoblaydi, fiziklar tokning birligini kuch orqali aniqlagan.

Bugun sinab ko‘ring

Podstansiya yoki elektr uzatish liniyasi rasmiga qarab, parallel simlarni bir-biridan ushlab turuvchi oraliq tayanchlarni toping: ular toklar orasidagi kuchlar simlarni joyidan siljitib yubormasligi uchun kerak.

Namunalar
B = 0,4 T, F = 1,2 N, l = 0,5 m: I = F : (B·l) = 1,2 : (0,4 · 0,5) = 6 A.
B = 0,2 T, I = 10 A, F = 1 N: l = F : (B·I) = 1 : (0,2 · 10) = 0,5 m.
Sinfda faoliyat

Mustaqil masala tuzing: B, I, l ni tanlab, F ni so‘rang; keyin boshqa kattalikni noma’lum qilib teskari masalani yeching. Faqat daftarda ishlang.

Mashq
1
Bir xil yo‘nalishdagi parallel toklar o‘zaro qanday ta’sirlashadi?
2
F = 2 N, B = 0,5 T, l = 0,4 m. I necha A?
3
F = 3 N, B = 1,5 T, I = 4 A. l necha m?
4
Nima uchun qarama-qarshi yo‘nalishdagi parallel toklar itarishadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBobo-buvilar uchun kitobchaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →