☰ Mundarija · Fizika

Amper kuchi

Darslar 53–54 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
54

Masalalar yechish

Darslik: 151–152-betlar
MaqsadParallel toklarning o‘zaro ta’sirini, amper birligining ta’rifini va Amper kuchiga doir masalalarni bilish.
Yangi so‘zlar
parallel toklar · parallel currentsamper · ampereo‘zaro ta’sir · interactionmasala yechish · problem solving
Tushuntirish

Parallel to‘g‘ri o‘tkazgichlardan bir xil yo‘nalishda tok o‘tsa, ular tortishadi, qarama-qarshi yo‘nalishda o‘tsa, itarishadi: har biri ikkinchisining magnit maydonida bo‘ladi. Bu ta’sir tok birligini aniqlashga asos bo‘lgan: ilgari 1 A ni vakuumda 1 m masofadagi ikki cheksiz uzun parallel o‘tkazgichdan o‘tganda har metr uzunlikka 2·10⁻⁷ N kuch beradigan tok deb ta’riflashgan (hozirgi SI da amper elementar zaryad orqali aniqlanadi, lekin qiymati o‘zgarmagan). Masalalarda avval F = BIl dan kerakli kattalikni toping: F = BIl, I = F/(Bl), l = F/(BI). Kuch yo‘nalishini chap qo‘l qoidasi bilan tekshiring. Maydonning kuchi chiziqlarga perpendikulyar tok uchun formulada yozilgan; boshqa burchaklarda kuch kamayadi.

Namunalar
B = 0,4 T, F = 1,2 N, l = 0,5 m: I = F : (B·l) = 1,2 : (0,4 · 0,5) = 6 A.
B = 0,2 T, I = 10 A, F = 1 N: l = F : (B·I) = 1 : (0,2 · 10) = 0,5 m.
Sinfda faoliyat

Mustaqil masala tuzing: B, I, l ni tanlab, F ni so‘rang; keyin boshqa kattalikni noma’lum qilib teskari masalani yeching. Faqat daftarda ishlang.

Mashq
1
Bir xil yo‘nalishdagi parallel toklar o‘zaro qanday ta’sirlashadi?
2
F = 2 N, B = 0,5 T, l = 0,4 m. I necha A?
3
F = 3 N, B = 1,5 T, I = 4 A. l necha m?
4
Nima uchun qarama-qarshi yo‘nalishdagi parallel toklar itarishadi?