☰ Mundarija · Fizika

Magnitlar va magnit maydon

Darslar 49–50 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
50

Magnit maydonni xarakterlovchi parametrlar

Darslik: 143–144-betlar
MaqsadMagnit maydon, magnit induksiyasi B, kuch chiziqlari va tesla birligini bilish.
Yangi so‘zlar
magnit maydon · magnetic fieldmagnit induksiyasi B · magnetic induction Bkuch chiziqlari · field linestesla · tesla
Tushuntirish

Magnit atrofida magnit maydon mavjud: u boshqa magnitlarga va tok o‘tayotgan o‘tkazgichlarga ta’sir qiladi. Maydonning kuch tavsifi — magnit induksiyasi B (vektor kattalik); uning yo‘nalishi maydonga kiritilgan magnit mili shimoliy qutbi ko‘rsatgan tomonga mos. B birligi — tesla (T). Maydonni kuch chiziqlari bilan tasvirlaymiz: ular magnit tashqarisida shimoliy qutbdan janubiy qutbga yo‘nalgan, yopiq chiziqlardir, bir-birini kesmaydi va maydon kuchli joyda zichroq bo‘ladi. Temir qipiqlari magnit maydonda chiziqlar bo‘ylab tizilib, maydon ko‘rinishini ko‘rsatadi. Qipiq bilan tajriba qilganda ko‘zingizni himoyalang va uni nafas olmang; magnitni telefon va kartalardan uzoq tuting.

Namunalar
Magnit tashqarisida chiziqlar N dan S ga yo‘nalgan; magnit ichida ular S dan N ga o‘tib, chiziq yopiladi.
Chizmada A nuqtada kuch chiziqlari B nuqtadagidan zichroq. Demak A nuqtada magnit induksiyasi kattaroq — maydon kuchliroq.
Sinfda faoliyat

Daftarga tayoqcha magnit maydonining kuch chiziqlarini chizing: N dan S ga yo‘nalishini strelkalar bilan, qutblar yonida zichroq qilib. Magnit milini ishlatsangiz, milning N uchi kuch chizig‘i bo‘ylab yo‘nalganini tekshiring.

Mashq
1
Magnit maydon kuch chiziqlarining uchta xossasini ayting.
2
Magnit induksiyasi qaysi birlikda o‘lchanadi?
3
Qutb yaqinida kuch chiziqlari soni 12 ta, o‘rtasida 4 ta. Necha marta zichroq?
4
Nima uchun magnit mili magnit maydonda ma’lum yo‘nalishda to‘xtaydi?