ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Magnitlar va magnit maydon

Darslar 49–50 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
50

Magnit maydonni xarakterlovchi parametrlar

Darslik: 143–144-betlar
MaqsadMagnit maydon, magnit induksiyasi B, kuch chiziqlari va tesla birligini bilish.
Yangi so‘zlar
magnit maydon · magnetic fieldmagnit induksiyasi B · magnetic induction Bkuch chiziqlari · field linestesla · tesla
Tushuntirish

Magnit atrofida magnit maydon mavjud: u boshqa magnitlarga va tok o‘tayotgan o‘tkazgichlarga ta’sir qiladi. Maydonning kuch tavsifi — magnit induksiyasi B (vektor kattalik); uning yo‘nalishi maydonga kiritilgan magnit mili shimoliy qutbi ko‘rsatgan tomonga mos. B birligi — tesla (T). Maydonni kuch chiziqlari bilan tasvirlaymiz: ular magnit tashqarisida shimoliy qutbdan janubiy qutbga yo‘nalgan, yopiq chiziqlardir, bir-birini kesmaydi va maydon kuchli joyda zichroq bo‘ladi. Temir qipiqlari magnit maydonda chiziqlar bo‘ylab tizilib, maydon ko‘rinishini ko‘rsatadi. Qipiq bilan tajriba qilganda ko‘zingizni himoyalang va uni nafas olmang; magnitni telefon va kartalardan uzoq tuting.

NS
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shifoxonadagi MRT apparatining maydoni taxminan 1,5 T, Yerning maydoni esa taxminan 50 µT. Ularning nisbati 1,5 : 0,00005 = 30 000, ya’ni apparat ichidagi maydon Yer maydonidan taxminan 30 000 marta kuchli.

Kim ishlatadi

Radiologlar tasvir olish uchun kuchli maydondan foydalanadi, geologlar tog‘ jinslarini magnit xaritalar orqali o‘rganadi, karnay yasovchilar maydon chiziqlarini kerakli joyda zichlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kitobdagi yoki rasmdagi magnit atrofida temir qipiqlar tasviriga qarang: chiziqlar eng zich bo‘lgan joyni toping va u yerda maydon qanday ekanini ayting.

Namunalar
Magnit tashqarisida chiziqlar N dan S ga yo‘nalgan; magnit ichida ular S dan N ga o‘tib, chiziq yopiladi.
NSAB
Chizmada A nuqtada kuch chiziqlari B nuqtadagidan zichroq. Demak A nuqtada magnit induksiyasi kattaroq — maydon kuchliroq.
Sinfda faoliyat

Daftarga tayoqcha magnit maydonining kuch chiziqlarini chizing: N dan S ga yo‘nalishini strelkalar bilan, qutblar yonida zichroq qilib. Magnit milini ishlatsangiz, milning N uchi kuch chizig‘i bo‘ylab yo‘nalganini tekshiring.

Mashq
1
Magnit maydon kuch chiziqlarining uchta xossasini ayting.
2
Magnit induksiyasi qaysi birlikda o‘lchanadi?
3
Qutb yaqinida kuch chiziqlari soni 12 ta, o‘rtasida 4 ta. Necha marta zichroq?
4
Nima uchun magnit mili magnit maydonda ma’lum yo‘nalishda to‘xtaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahor guli magnitiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →