☰ Mundarija · Fizika

Tok metallarda va elektrolitlarda

Darslar 40–41 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
41

Suyuqliklarda elektr toki

Darslik: 117–119-betlar
MaqsadIon bog‘lanish, elektrolit, elektrolitik dissotsiatsiya, anod va katod tushunchalarini bilish.
Yangi so‘zlar
elektrolit · electrolyteelektrolitik dissotsiatsiya · electrolytic dissociationanod · anodekatod · cathode
Tushuntirish

Ion bog‘lanishda bir atom elektron berib musbat ionga, boshqasi qabul qilib manfiy ionga aylanadi, ular elektr tortishuv kuchi bilan ushlanadi; masalan, osh tuzi NaCl da Na⁺ va Cl⁻. Suvga tushganda suv molekulalari ionlar orasidagi tortishishni susaytiradi va kristall musbat va manfiy ionlarga parchalanadi — bu elektrolitik dissotsiatsiya. Tuz, kislota va ishqorlarning suvli eritmalari yoki suyuqlanmalari elektrolitlar deyiladi, ulardagi tokni ionlar tashiydi. Toza (distillangan) suv tokni deyarli o‘tkazmaydi, oddiy suv esa erigan tuzlar tufayli o‘tkazadi. Elektrolitga tushirilgan o‘tkazgichlar elektrodlar: manbaning «+» iga ulangani — anod, «–» iga ulangani — katod. Musbat ionlar katodga, manfiylari anodga yo‘naladi. Eritmalar bilan tajribalarni faqat o‘qituvchi o‘tkazadi; eritmani tatib ko‘rish va tarmoq tokini suvga ulash mumkin emas.

Namunalar
NaCl suvga tushganda: NaCl → Na⁺ + Cl⁻. Eritmaga tok berilsa, Na⁺ katod tomon, Cl⁻ anod tomon harakatlanadi.
Elektrolitda 3·10¹⁸ ta musbat ion katodga yo‘naladi: tokning yo‘nalishi ham musbat ionlar bilan bir xil, ya’ni anoddan katod tomon.
Sinfda faoliyat

Daftarga stakan ichidagi eritma sxemasini chizing: ikki elektrod, «+» va «–» manba, anod, katod va ionlarning yo‘nalishini strelkalar bilan belgilang. Haqiqiy tajriba qilmang.

Mashq
1
Elektrolit nima? Misol keltiring.
2
Qaysi elektrod manbaning «+» qutbiga ulanadi?
3
Elektrolitik dissotsiatsiya deb nimaga aytiladi?
4
Nima uchun toza suv tokni deyarli o‘tkazmaydi, tuzli suv esa o‘tkazadi?