ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Kulon qonuni

Darslar 3–4 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
4

Masalalar yechish

Darslik: 15–17-betlar
MaqsadKulon qonuni bo‘yicha masalalarni yechish: kuch, zaryad va masofani topish; bir xil sharlar tekkizilganda zaryadning bo‘linishi.
Yangi so‘zlar
bir xil o‘lchamli sharlar · identical spheresSIga o‘tkazish · conversion to SIteskari kvadrat bog‘lanish · inverse-square relationzaryadning teng bo‘linishi · equal sharing of charge
Tushuntirish

Kulon qonuni masalalarida avval berilganlarni SIga o‘tkazamiz: 1 cm = 10⁻² m, 1 µC = 10⁻⁶ C, 1 nC = 10⁻⁹ C. Keyin F = k·|q₁|·|q₂|/r² formulasidan kerakli kattalikni ifodalaymiz: masalan, bir xil zaryadli ikki sharcha uchun q² = F·r²/k. Bir xil o‘lchamli ikki o‘tkazgich shar bir-biriga tekkizilsa va yana ajratilsa, umumiy zaryad ular orasida teng bo‘linadi: har biri zaryadlarning algebraik yig‘indisining yarmini oladi. Kuch o‘zgarishini so‘rasa, nisbatni yozish qulay: masofa n marta ortsa, kuch n² marta kamayadi. Javobda kuchning kattaligi va (so‘ralsa) tortishish yoki itarilish ekani aytiladi.

SIga o‘tkazish
BerilganSIda
1 cm10⁻² m
1 µC10⁻⁶ C
1 nC10⁻⁹ C
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Laboratoriya varag‘ida masofa 2 mm, zaryad esa 50 nC deb berilgan. Kulon qonunidan foydalanishdan oldin o‘quvchi 2 mm = 0,002 m va 50 nC = 5·10⁻⁸ C deb yozadi: hamma kattalik metr va kulonda bo‘lsa, kuch nyutonda chiqadi.

Kim ishlatadi

Elektronika muhandislari detal ma’lumotlaridagi nC va µC qiymatlarini o‘qiydi, laboratoriya texniklari hisoblashdan oldin birliklarni tekshiradi, fizika o‘qituvchilari esa masala yechish rejasiga amal qilishni o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftaringiz yoki boshqa biror buyumingiz uzunligini santimetrda o‘lchang, so‘ng metrda yozing va 1 cm = 0,01 m ekanini eslang.

Namunalar
30 cmqqFF
Bir xil zaryadli ikki sharcha 30 cm masofada 0,9 N kuch bilan itarilmoqda. q² = F·r²/k = 0,9 · 0,3² : 9·10⁹ = 9·10⁻¹² C², demak q = 3·10⁻⁶ C = 3 µC.
+6 µC−2 µColdin+2 µC+2 µCkeyin
Bir xil sharlarning zaryadlari +6 µC va –2 µC. Tekkizib ajratilgach, har biri (6 – 2) : 2 = +2 µC oladi. Avval kuch ko‘paytma 12 ga, keyin 4 ga proporsional edi: kuch 3 marta kamaydi va tortishish itarilishga aylandi.
Sinfda faoliyat

Daftaringizda «Masala yechish rejasi» yozing: 1) berilganlar va SIga o‘tkazish; 2) formula; 3) ifodalash; 4) hisoblash; 5) javob va birlik. So‘ng 3-darsdagi bitta misolni shu reja bo‘yicha qayta yeching.

Mashq
1
Ikki zaryad 4 cm masofada 18 N kuch bilan itarilmoqda. Kuch 2 N bo‘lishi uchun masofa necha santimetr bo‘lishi kerak?
2
Bir xil sharlar: +8 µC va zaryadsiz shar tekkizilib ajratildi. Har bir shar zaryadi necha mikrokulon?
3
Bir xil zaryadli ikki sharcha 20 cm masofada 0,9 N kuch bilan ta’sirlashadi. Har birining zaryadini toping.
4
Nima uchun masalani yechishdan oldin santimetr va mikrokulonlarni SIga o‘tkazish shart?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuticha byudjetiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →