☰ Mundarija · Fizika

Joul–Lens qonuni va FIK

Darslar 34–35 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
35

Masalalar yechish

Darslik: 100–101-betlar
MaqsadCho‘g‘lanma va LED lampalarni solishtirish hamda foydali ish koeffitsiyenti η ni hisoblash.
Yangi so‘zlar
cho‘g‘lanma lampa · incandescent lampLED lampa · LED lampFIK η · efficiency ηfoydali ish · useful work
Tushuntirish

Cho‘g‘lanma lampada ingichka spiral qizib yonadi: sarf qilingan energiyaning faqat kichik qismi yorug‘likka, asosiy qismi issiqlikka aylanadi. LED (yorug‘lik diodi) lampalar bir xil yorug‘likni ancha kichik quvvat bilan beradi, shuning uchun energiya tejaydi. Qurilmaning foydaliligi foydali ish koeffitsiyenti (FIK) bilan baholanadi: η = A_foyd / A_to‘la · 100 %, yoki quvvatlar uchun η = P_foyd / P_to‘la · 100 %. FIK hech qachon 100 % dan oshmaydi, chunki energiyaning bir qismi doim issiqlik sifatida sochiladi. Ish birliklari bir xil bo‘lishi kerak (ikkalasi ham J yoki W). Lampalarni almashtirishda kattalar yordamida avval tok o‘chiriladi, lampa sovigach burab olinadi.

Namunalar
Elektr dvigatel 500 J elektr energiya oldi va 400 J foydali ish bajardi: η = 400 : 500 · 100 % = 80 %.
Qizdirgich 2000 W oladi, foydali issiqlik quvvati 1700 W: η = 1700 : 2000 · 100 % = 85 %.
Sinfda faoliyat

Uyingizdagi lampalar qutisida yozilgan quvvat va yorug‘lik (lyumen) ma’lumotlarini (kattalar bilan) qarab, bir xil yorug‘lik beradigan ikki turdagi lampa quvvatini daftarda solishtiring.

Mashq
1
FIK nima va qanday hisoblanadi?
2
Qurilma 800 J sarflab 600 J foydali ish bajardi. FIK necha %?
3
Dvigatelning to‘la quvvati 1500 W, foydali quvvati 1200 W. FIK necha %?
4
Nima uchun cho‘g‘lanma lampaning FIK i LED lampanikidan past?