ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Tokning ishi va quvvati

Darslar 30–31 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
31

Elektr tokining quvvati

Darslik: 90–93-betlar
MaqsadTokning quvvati P = A/t = IU = I²R = U²/R ni, vatt va kilovatt-soat birliklarini bilish, hisoblagich ko‘rsatkichini o‘qish.
Yangi so‘zlar
tokning quvvati · power of currentvatt · wattkilovatt-soat · kilowatt-hourelektr hisoblagichi · electricity meter
Tushuntirish

Quvvat — ish bajarish tezligi: P = A/t. A = IUt dan P = IU kelib chiqadi, Om qonuni bilan P = I²R va P = U²/R ham yoziladi. Quvvat birligi — vatt: 1 W = 1 J/1 s = 1 V · 1 A. Katta quvvatlar kilovatt (1 kW = 1000 W) va megavattda (1 MW = 10⁶ W) o‘lchanadi. Ish A = Pt bo‘lgani uchun elektr energiyasi ko‘p ishlatiladigan birlik — vatt-soat (W·h) va kilovatt-soat (kW·h) da o‘lchanadi: 1 kW·h = 1000 W · 3600 s = 3,6 MJ. Elektr hisoblagichi iste’mol qilingan energiyani kW·h da ko‘rsatadi: ikki ko‘rsatkich farqi — shu davrdagi sarf. Asbob korpusidagi yozuv (masalan, 2000 W) uning quvvatini bildiradi.

ƒFormula
P = A / t = I · U
1 W = 1 J / 1 s = 1 V · 1 A
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yo‘lagida 10 ta LED lampa bor, har biri 8 W. Ular 6 soat yonsa, umumiy quvvat 80 W = 0,08 kW, sarf esa 0,08 · 6 = 0,48 kW·soat bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Bino boshqaruvchilari energiya sarfini kuzatadi, elektriklar tarmoq yuklamasini rejalashtiradi, hisoblagich nazoratchilari ko‘rsatkichlarni yozib oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Lampa qadog‘i, zaryadlovchi yoki rasmda ko‘ringan uchta yozuvdagi vattni solishtirib, eng kichigidan kattasigacha tartiblang.

Namunalar
Asbobda U = 220 V, I = 0,5 A: P = I·U = 0,5 · 220 = 110 W. Uning 10 soatlik sarfi: 110 W · 10 h = 1100 W·h = 1,1 kW·h.
1 kW·h = 3,6 MJ
kW·hMJ
13,6
60216
Oila kuniga taxminan 2 kW·h energiya sarflaydi. 30 kunda 2 · 30 = 60 kW·h, hisoblagich ko‘rsatkichi 60 ga ortadi. Joulda: 60 · 3,6 = 216 MJ.
Sinfda faoliyat

Uyingizdagi hisoblagich ko‘rsatkichini kattalar yordamida yozib oling (faqat qarab), ertasi kuni yana yozing va farqni toping. Hisoblagichga va sim, rozetkalarga tegmang.

Mashq
1
Quvvat nima va uning birligi qanday?
2
Choynakning quvvati 2000 W. 3 soatda u necha kW·h sarflaydi?
3
Lampa 100 W, kuniga 5 soat yonadi. 10 kunda necha kW·h sarflanadi?
4
Nima uchun elektr energiyasini joul o‘rniga ko‘pincha kW·h da o‘lchaymiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKoridor energiya tekshiruvi: 6 ta LED lampaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →