ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Kondensator va elektr sig‘imi

Darslar 27–28 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
28

Kondensatorlarni parallel va ketma-ket ulash

Darslik: 82–83-betlar
MaqsadYassi kondensator sig‘imi formulasini va kondensatorlarni ketma-ket hamda parallel ulash qonuniyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
yassi kondensator · flat capacitordielektrik singdiruvchanlik · relative permittivityε₀ = 8,85·10⁻¹² F/m · ε₀ = 8.85·10⁻¹² F/mbatareya sig‘imi · capacitor bank
Tushuntirish

Yassi kondensatorning sig‘imi C = ε·ε₀·S/d formula bilan topiladi: S — bir qoplamaning yuzi, d — qoplamalar orasidagi masofa, ε — dielektrikning nisbiy singdiruvchanligi (havo uchun taxminan 1), ε₀ = 8,85·10⁻¹² F/m — elektr doimiysi. Demak sig‘im yuza ortsa va masofa kamaysa ortadi, dielektrik ham uni oshiradi. Kondensatorlar parallel ulanganda umumiy sig‘im yig‘indiga teng: C = C₁ + C₂, ketma-ket ulanganda esa 1/C = 1/C₁ + 1/C₂, ya’ni umumiy sig‘im har birining sig‘imidan kichik bo‘ladi. Parallel ulash katta sig‘im olish uchun qulay. Ketma-ket ulashda ham kuchlanish qismlarga taqsimlanadi, shuning uchun katta kuchlanishga chidash uchun ishlatiladi.

dSε
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sensorli ekranda barmoq o‘tkazgich plastinka vazifasini bajaradi: u ekranga yaqinlashganda sig‘im o‘zgaradi va telefon bu o‘zgarishni sezib, bosilgan joyni aniqlaydi. Plastinkalar orasidagi masofa ikki marta kamaysa, C = ε·ε₀·S/d ikki marta ortadi.

Kim ishlatadi

Sensor ekran loyihalovchilari sig‘im o‘zgarishini o‘lchaydi, mikrofon yasovchilar qalinligi o‘zgaruvchi kondensatordan foydalanadi, sig‘im datchiklari yordamida suyuqlik sathi o‘lchanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Agar sensorli ekrandan foydalana olsangiz, uni avval yalang barmoq bilan, so‘ng ruchkaning plastik uchi bilan bosib ko‘ring va farqini yozing.

Namunalar
Havo (ε = 1), S = 0,02 m², d = 1 mm = 0,001 m: C = 8,85·10⁻¹² · 0,02 : 0,001 = 1,77·10⁻¹⁰ F = 177 pF.
3 µF5 µF+−
3 µF va 5 µF parallel: C = 3 + 5 = 8 µF. 6 µF va 3 µF ketma-ket: C = 6 · 3 : (6 + 3) = 2 µF.
Sinfda faoliyat

Daftarga ikki turdagi sxema chizing: ikkita kondensator parallel va ketma-ket. Har biri uchun umumiy sig‘im formulasini yozing va 2 µF, 2 µF uchun hisoblang (natijalar: 4 µF va 1 µF).

Mashq
1
Yassi kondensator sig‘imi nimalarga bog‘liq?
2
Parallel ulangan 5 µF, 7 µF va 8 µF kondensatorlarning umumiy sig‘imi necha µF?
3
Ketma-ket ulangan 12 µF va 4 µF kondensatorlarning umumiy sig‘imi necha µF?
4
Nima uchun qoplamalar orasidagi masofa kamaytirilsa, sig‘im ortadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘lda aylantiriladigan Yangi yil yulduziHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →