ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Ketma-ket va parallel ulanish

Darslar 21–22 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
22

Iste’molchilarni parallel ulash

Darslik: 67–70-betlar
MaqsadO‘tkazgichlarning parallel ulanishida kuchlanish, tok kuchi va qarshilik qonuniyatlarini bilish va masalalarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
parallel ulanish · parallel connectiontarmoqlanish nuqtasi · branching pointtok kuchlari yig‘indisi · sum of currentsuy-ro‘zg‘or asboblari · household devices
Tushuntirish

Parallel ulanishda o‘tkazgichlarning boshlari bir nuqtaga, oxirlari boshqa nuqtaga ulanadi, zanjir tarmoqlanadi. Hamma tarmoqda kuchlanish bir xil: U = U₁ = U₂. Umumiy tok tarmoqlardagi toklar yig‘indisiga teng: I = I₁ + I₂. Umumiy qarshilik uchun 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ bajariladi; ikki o‘tkazgich uchun R = R₁·R₂/(R₁ + R₂), shuning uchun umumiy qarshilik eng kichik tarmoq qarshiligidan ham kichik. Bir xil n ta o‘tkazgichda R = R₁/n. Uydagi asboblar parallel ulanadi: har biriga bir xil kuchlanish tushadi va birini o‘chirsak, qolganlari ishlayveradi. Rozetkaga ko‘p asbob ulash tokni oshirib, simni qizdiradi, shuning uchun buni kattalar nazorat qiladi.

R₁R₂+−
+U = 12 VR₁ = 6 ΩR₂ = 3 Ω

1/R = 1/R₁ + 1/R₂ → R = 2 Ω

I₁ = U/R₁ = 2 A · I₂ = U/R₂ = 4 A

I = U/R = 6 A · P = U·I = 72 Vt

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Avtomobilning ikkala old chirog‘i 12 V li akkumulyatorga parallel ulangan, har biri 4 A tok oladi. Akkumulyator jami 4 + 4 = 8 A beradi; bir chiroq kuyib qolsa ham, ikkinchisi to‘liq 12 V bilan yonishda davom etadi.

Kim ishlatadi

Avtomobil elektriklari chiroqlarni parallel ulaydi, bino elektriklari xonalardagi lampalarni mustaqil yoqiladigan qiladi, quyosh batareyalarini o‘rnatuvchilar panellarni parallel ulab tokni oshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yo‘l ikkiga bo‘linib, keyin yana qo‘shilishini qog‘ozga chizing va ikkala yo‘ldan o‘tgan mashinalar soni yig‘indisi jami oqimga tengligini ayting.

Namunalar
30 Ω60 Ω12 V+−
R₁ = 30 Ω va R₂ = 60 Ω parallel: R = 30 · 60 : (30 + 60) = 1800 : 90 = 20 Ω.
00,20,40,60,40,20,6I₁I₂IA
Shularga U = 12 V berilsa: I₁ = 12 : 30 = 0,4 A, I₂ = 12 : 60 = 0,2 A, I = 0,4 + 0,2 = 0,6 A. Tekshirish: 12 : 20 = 0,6 A.
Sinfda faoliyat

Daftarga ikki rezistorning parallel ulanish sxemasini chizing, tarmoqlanish nuqtalarini belgilang va har bir tarmoqdagi tok yo‘nalishini strelka bilan ko‘rsating.

Mashq
1
Parallel ulanishda kuchlanish va tok kuchi uchun qaysi tengliklar bajariladi?
2
Parallel ulangan 30 Ω va 70 Ω li rezistorlarning umumiy qarshiligi necha om?
3
Bir xil 12 Ω li to‘rtta rezistor parallel ulandi. Umumiy qarshilik necha om?
4
Nima uchun uydagi asboblar ketma-ket emas, parallel ulanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot-yordamchi: ikki ko‘z, bitta batareyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →