Darslar 21–22 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
22
Iste’molchilarni parallel ulash
Darslik: 67–70-betlar
MaqsadO‘tkazgichlarning parallel ulanishida kuchlanish, tok kuchi va qarshilik qonuniyatlarini bilish va masalalarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
parallel ulanish · parallel connectiontarmoqlanish nuqtasi · branching pointtok kuchlari yig‘indisi · sum of currentsuy-ro‘zg‘or asboblari · household devices
Tushuntirish
Parallel ulanishda o‘tkazgichlarning boshlari bir nuqtaga, oxirlari boshqa nuqtaga ulanadi, zanjir tarmoqlanadi. Hamma tarmoqda kuchlanish bir xil: U = U₁ = U₂. Umumiy tok tarmoqlardagi toklar yig‘indisiga teng: I = I₁ + I₂. Umumiy qarshilik uchun 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ bajariladi; ikki o‘tkazgich uchun R = R₁·R₂/(R₁ + R₂), shuning uchun umumiy qarshilik eng kichik tarmoq qarshiligidan ham kichik. Bir xil n ta o‘tkazgichda R = R₁/n. Uydagi asboblar parallel ulanadi: har biriga bir xil kuchlanish tushadi va birini o‘chirsak, qolganlari ishlayveradi. Rozetkaga ko‘p asbob ulash tokni oshirib, simni qizdiradi, shuning uchun buni kattalar nazorat qiladi.
Shularga U = 12 V berilsa: I₁ = 12 : 30 = 0,4 A, I₂ = 12 : 60 = 0,2 A, I = 0,4 + 0,2 = 0,6 A. Tekshirish: 12 : 20 = 0,6 A.
Sinfda faoliyat
Daftarga ikki rezistorning parallel ulanish sxemasini chizing, tarmoqlanish nuqtalarini belgilang va har bir tarmoqdagi tok yo‘nalishini strelka bilan ko‘rsating.
Mashq
1
Parallel ulanishda kuchlanish va tok kuchi uchun qaysi tengliklar bajariladi?
Kuchlanish hamma tarmoqda bir xil, umumiy tok tarmoqlardagi toklar yig‘indisiga teng.
2
Parallel ulangan 30 Ω va 70 Ω li rezistorlarning umumiy qarshiligi necha om?
21
3
Bir xil 12 Ω li to‘rtta rezistor parallel ulandi. Umumiy qarshilik necha om?
3
4
Nima uchun uydagi asboblar ketma-ket emas, parallel ulanadi?
Har bir asbobga to‘liq kuchlanish tushadi va birini o‘chirsak, qolganlari ishlayveradi.