☰ Mundarija · Fizika

Om qonunini tekshirish va reostat

Darslar 19–20 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
20

Amaliy mashg‘ulot. Reostat yordamida tok kuchini rostlash

Darslik: 63–64-betlar
MaqsadAmaliy ishda reostat yordamida zanjirdagi tok kuchini rostlashni va uning ishlash tamoyilini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
reostat · rheostatsirpanuvchi kontakt · sliding contacttok kuchini rostlash · regulating currenteng katta qarshilik · maximum resistance
Tushuntirish

Reostatda o‘tkazgich sim o‘ralgan; sirpanuvchi kontakt (surgich) ni siljitsak, tok o‘tadigan sim uzunligi o‘zgaradi. R = ρ·l/S ga ko‘ra uzunlik ortsa qarshilik ortadi, I = U/R ga ko‘ra tok kuchi kamayadi. Shunday qilib reostatni zanjirga ulab, tok kuchini silliq o‘zgartiramiz. Zanjirni yig‘ishdan oldin surgichni qarshilik eng katta bo‘ladigan holatga qo‘ying, aks holda tok keskin ortib, asboblar shikastlanishi mumkin. Tok kuchini o‘zgartirib, ampermetr ko‘rsatishini kuzating va uch holat uchun yozib oling. Faqat o‘qituvchi ruxsat bergan past kuchlanishli manba bilan ishlang; reostat uzoq vaqt tok o‘tganda qiziydi, uni ushlamang.

Namunalar
Reostat R = 20 Ω, manba 4 V (ampermetr qarshiligi e’tiborga olinmaydi). Surgich oxirida: I = 4 : 20 = 0,2 A.
Xuddi shu zanjirda surgich o‘rtaga qo‘yildi, ishlayotgan qismning qarshiligi 10 Ω: I = 4 : 10 = 0,4 A. Qarshilik 2 marta kamaydi, tok 2 marta ortdi.
Sinfda faoliyat

Daftarda reostatli zanjir sxemasini chizing (manba, kalit, reostat, ampermetr) va surgich chapga, o‘ngga surilganda tok kuchi qanday o‘zgarishini o‘z so‘zlaringiz bilan yozing. Haqiqiy ulashni faqat o‘qituvchi bilan birga bajaring.

Mashq
1
Reostat tok kuchini qanday o‘zgartiradi?
2
Reostatning ishlayotgan qismi 8 Ω, manba 6 V. Tok kuchi necha mA? (1 A = 1000 mA)
3
Manba 12 V. Tok 0,5 A bo‘lishi uchun reostatning ishlayotgan qismi necha om bo‘lishi kerak?
4
Nima uchun zanjirni yoqishdan oldin reostat surgichi eng katta qarshilikka qo‘yiladi?