Elektr zaryad
Atom markazida yadro bor: unda musbat zaryadli protonlar va zaryadsiz neytronlar joylashgan, yadro atrofida manfiy zaryadli elektronlar harakatlanadi. Neytral atomda elektronlar soni protonlar soniga teng (masalan, vodorodda 1 ta, geliyda 2 ta, uglerodda 6 ta). Jismning elektrlanganlik darajasini ifodalovchi fizik kattalik elektr zaryad deyiladi, u q harfi bilan belgilanadi va XBSda kulon (C) bilan o‘lchanadi. Ishqalanganda atomlar emas, faqat elektronlarning bir qismi bir jismdan ikkinchisiga o‘tadi: elektron ortgan jism manfiy, elektron kamaygan jism musbat zaryadlanadi. Elektron zaryadining moduliga teng zaryad elementar zaryad deyiladi: e = 1,6·10⁻¹⁹ C. Har qanday jism zaryadi e ga karrali bo‘ladi: N ta elektron o‘tgan bo‘lsa, q = N·e. Elektron massasi 9,1·10⁻³¹ kg, proton massasi 1,67·10⁻²⁷ kg.
Jun kofta ishqalangan shar devorga yopishib turadi. Unda taxminan 10¹¹ ta ortiqcha elektron bor, shuning uchun zaryadi q = 10¹¹ · 1,6·10⁻¹⁹ C = 1,6·10⁻⁸ C, ya’ni 16 nC. Bu juda kichik zaryad, lekin yengil sharni ushlab turishga yetadi.
Fizik-tadqiqotchilar zaryadni elektronlar soni bilan hisoblaydi, mikrochip ishlab chiqaruvchilar esa chipni elektr zaryadidan himoya qilish yo‘llarini topadi, kimyogarlar atomdagi elektronlar sonidan moddaning xossalarini tushuntiradi.
Maktab davriy jadvalida yoki darslikda kislorod, natriy va temir atomlarining tartib raqamini toping: u neytral atomdagi protonlar va elektronlar sonini bildiradi.
Daftaringizga vodorod, geliy va uglerod atomlarining modelini chizing: yadrodagi protonlar va neytronlar sonini, yadro atrofidagi elektronlar sonini ko‘rsating va har bir atom neytral ekanini izohlang.