ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Kauchuk, plastmassa va polimer–metall birikmalar

Darslar 16–18 · 3 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
18

Polimer va metall birikmalari: plastmassa quvurlarni ulash

Darslik: 49–52-betlar
MaqsadPlastmassa quvurlar va ularni ulash ketma-ketligini, xokandoz kabi polimer–metall buyumlar tayyorlash asoslarini bilish.
Yangi so‘zlar
plastmassa quvur · plastic pipeulagich · fitting (coupling)tarmoqlagich · branch fitting (tee)quvur qaychisi · pipe cutter
Tushuntirish

Plastmassa quvurlar ichimlik suvi, kanalizatsiya, issiq suv va issiqxonalarni isitish tizimlarida qo‘llanadi. Ularning afzalligi – namdan yemirilmaslik va tashqi kuchda shaklini yo‘qotmaslik, kamchiligi – issiqqa bardoshsizlik. Quvurlar oddiy arra yoki quvur qaychisi bilan kesiladi. Ular uchun to‘g‘ri ulagich, burchak ulagichi (90° va 120°), tarmoqlagich, o‘lchamni o‘zgartiruvchi ulagich, temir-plastmassa o‘tkazgichlar va to‘xtatgich kranlar ishlab chiqariladi. Quvurlar maxsus qizdirish asbobi («dazmol») yordamida biriktiriladi: quvur uchi va ulagich qizdirish uchlariga kiygizilib, erish haroratiga yetgach, tez olinib, bir-biriga mahkam qo‘yiladi va sovigunga qadar siljitilmaydi. Ketma-ketlik: o‘lchash va belgilash, kesish, qizdirish, biriktirish. Qizdirish asbobi juda issiq (taxminan 260 °C) bo‘ladi, shuning uchun bu ishni faqat usta yoki o‘qituvchi bajaradi, o‘quvchilar belgilash, o‘lchash va tayyorlashni bajarib, xavfsiz masofada kuzatadi; xona shamollatiladi. Xokandoz (axlat kurakchasi) kabi polimer–metall buyum plastmassa kurak qismini metall dastaga (yoki tunuka kurakni plastmassa dastaga) vint bilan biriktirib yasaladi; tunuka va plastmassani kesish hamda parmalashni kattalar bajaradi, tunuka qirrasi o‘tkir bo‘lgani uchun qo‘lqop kiyiladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab hovlisidagi suv shlangining ulanish joyidan tomchi tomayotganini ko‘rgan o‘quvchi uni o‘zi tuzatmaydi, farrosh yoki o‘qituvchiga xabar beradi. Usta kelib ulanishni to‘g‘rilaydi.

Kim ishlatadi

Santexniklar, sug‘orish tizimi ustalari va quruvchilar plastik quvurlarni ulab, suv oqishini oldini oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bino devoridagi bitta quvurga qarang: u qayerda burilishini va qayerda ikkiga ajralishini aytib bering, quvurga qo‘l tegizmang.

Namunalar
2 m quvurni 50 sm li bo‘laklarga bo‘lish uchun 200 : 50 = 4 bo‘lak chiqadi.
Oldin belgilanadi (qalamda), keyin kesiladi, so‘ng qizdiriladi va biriktiriladi – tartib buzilmaydi.
Sinfda faoliyat

Sxema: qog‘ozda plastmassa quvur tizimi (suv bakidan kranlargacha) sxemasini chizing: quvur, burchak ulagichi, tarmoqlagich, kran belgilari bilan. Haqiqiy qizdirish asbobiga faqat usta yaqinlashadi.

Mashq
1
Plastmassa quvurning afzalligi nima?
2
Quvurlarni ulashning to‘g‘ri tartibini yozing.
3
3 m quvurdan 60 sm li bo‘laklar nechta chiqadi? (300 : 60)
4
Nima uchun qizdirish asbobi bilan faqat usta ishlaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKanal bo‘yida saralash joyiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →