Kauchukdan buyumlar tayyorlash; plastmassa va uning turlari
Plastmassa so‘zi yunoncha «qayishqoq» va lotincha «massa» so‘zlaridan olingan. Dunyodagi birinchi plastmassalardan biri – parkesinni (selluloidning ilk turi) 1856-yilda ingliz ixtirochisi Aleksandr Parks patentlagan. Issiqlik ta’siriga munosabatiga ko‘ra plastmassalar termoplast va reaktoplastga bo‘linadi. Termoplastlar (polietilen, polivinilxlorid, polistirol) qizdirilganda yumshab shaklini o‘zgartiradi, shuning uchun ularning chiqindilarini qayta ishlash mumkin. Reaktoplastlarning molekulalari to‘rsimon joylashgani sababli ular qayta eritilmaydi. Polietilen mumga o‘xshash, suv va havo o‘tkazmaydi: yupqa plyonkasi o‘rash-joylash va issiqxonalarni yopishda, qalin turi suv quvurlari va idishlar uchun ishlatiladi. Polivinilxlorid (PVX) qayishqoq bo‘lsa elektr sim izolyatsiyasi va shlanglar, qattiq bo‘lsa quvurlar uchun yaraydi. Polistirol tiniq va mo‘rt, ko‘piklangan turi issiqlikni saqlaydi. Organik shisha (polimetilmetakrilat) tiniq, lekin sirti tez tirnaladi, teflon esa tova qoplamasi sifatida yog‘siz pishirishga yordam beradi. Plastmassa arzon va qulay, lekin tabiatda juda sekin parchalanadi, shuning uchun uni ajratib, qayta ishlashga topshirish muhim. Plastmassa yonganda zaharli gazlar chiqadi, shuning uchun uni yoqish va olovga yaqinlashtirish mumkin emas.
Plastmassa saralash: sinfga olib kelingan toza, quruq plastik idish (shisha, qadoq, stakan) ustidagi belgi/yozuvni o‘qib, uni guruhlarga ajratish va qayta ishlash qutisiga solish. Yoqish va qizdirish bajarilmaydi, o‘tkir qirrali bo‘laklar sinfga kiritilmaydi.