☰ Mundarija · Texnologiya

Modellashtirish va o‘lchov

Darslar 51–52 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
52

Gavdadan o‘lchov olish; qo‘shimcha haq

Darslik: 180–183-betlar
MaqsadGavdadan o‘lchovlarni to‘g‘ri olish va yozish hamda qo‘shimcha haq tushunchasini bilish.
Yangi so‘zlar
o‘lchov · measurementqo‘shimcha haq · ease allowancesantimetrli lenta · tape measureaylana · circumference
Tushuntirish

Kiyim to‘g‘ri tikilishi uchun o‘lchovlar gavdadan to‘g‘ri olinishi kerak. O‘lchov olinayotgan kishi erkin tik turadi. Xato bo‘lsa, chizma noto‘g‘ri chiqadi va gazlama behuda ketadi. O‘lchov uchun santimetrli lenta, qalam va qog‘oz kerak. Uzunlik o‘lchovlari to‘la yoziladi, aylana va kenglik o‘lchovlarining yarmi yoziladi. Asosiy o‘lchovlar: bo‘yin aylanasi, ko‘krak aylanasi (kiyim razmerini belgilaydi), bel aylanasi, bo‘ksa aylanasi (beldan 18–20 sm pastda), orqa kurak kengligi, old kenglik, yelka kengligi, ko‘krak oralig‘i, orqa bo‘lakning belgacha uzunligi, kiyim uzunligi, ko‘krak balandligi, yeng uzunligi, yelka qiyaligi va yelka aylanasi. Amaliy ishda har bir o‘quvchi o‘z o‘lchovini aniqlaydi: tovonlar juft, gavda tabiiy holatda, qo‘llar tushirilgan. Tor futbolka ustidan emas, gavdaga yopishmaydigan yengil kiyim ustidan o‘lchanadi; lenta tortilmaydi va bo‘shatilmaydi. Yelka, qo‘l uzunligi va boshqa o‘lchovlar gavdaning o‘ng tomonidan olinadi va jadvalning «Mening o‘lchovim» ustuniga yoziladi, so‘ng o‘qituvchiga tekshirtiriladi. Qo‘shimcha haq – kiyim erkin bo‘lishi uchun qo‘shiladigan miqdor, 2 sm dan 6 sm gacha (Q harfi bilan belgilanadi). O‘lchov olish shaxsiy ish: faqat o‘qituvchi bergan juftlikda yoki o‘zingiz o‘lchaysiz, hech kimning o‘lchamini kulib yoki taqqoslab muhokama qilmang, raqamlar kimningdir maxfiy ma’lumoti; boshqalarning gavdasi haqida salbiy gap aytmang. O‘lchovlar shaxs kamchiligini emas, shunchaki raqamni bildiradi. Kiyimga mos ravishda o‘lchanishi uchun qo‘shimcha haq qo‘shiladi, har kimning gavdasi har xil bo‘ladi.

Namunalar
Ko‘krak aylanasi 88 sm bo‘lsa, yozuvga uning yarmi (44 sm) kiritiladi.
Bo‘ksa aylanasi beldan 18–20 sm pastda eng chiqib turgan joydan o‘lchanadi.
Sinfda faoliyat

O‘lchov jadvali: 14 ta o‘lchov nomi va belgisini (BnA, KA, BlA, BkA, OrK, OlK, YElK, KO, OrBU, KU, KB, YEU, YElQ, YElA) daftarga ko‘chiring va yoniga qaysi joydan o‘lchanishini yozing. Boshqa o‘quvchining o‘lchoviga tegmang va solishtirmang.

Mashq
1
O‘lchov olinayotgan kishi qanday turishi kerak?
2
Qo‘shimcha haq nima uchun kerak?
3
Ko‘krak aylanasi 88 sm. Uning yarmi necha sm? (88 : 2)
4
Aylana o‘lchovlarning nega yarmi yoziladi?