☰ Mundarija · Texnologiya

Kimyoviy tolalar va kiyim

Darslar 44–46 · 3 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
45

Kimyoviy tolali gazlamalardan «Kuzgi gullar» kompozitsiyasi

Darslik: 148–153-betlar
MaqsadKimyoviy tolali gazlamalardan «Kuzgi gullar» kompozitsiyasini xavfsiz tayyorlash tartibini bilish.
Yangi so‘zlar
kraxmallash · starchingatlas lenta · satin ribbong‘uncha · budkompozitsiya · composition
Tushuntirish

«Kuzgi gullar» kompozitsiyasi gazlama qoldiqlaridan tayyorlanadi; unda tabiiy va kimyoviy tolali gazlamalar ishlatiladi, eski gazlama oldin yuviladi. Gazlama bo‘lagi qotirilishi kerak: paxta va kimyoviy tolali bo‘laklar kraxmal bilan, ipak va trikotaj jelatin bilan qotiriladi (jelatin qattiqroq, namga chidamliroq va shaklni uzoq saqlaydi). Kraxmallash: yarim stakan sovuq suvga ikki osh qoshiq kraxmal aralashtirilib, ustiga kattalar yarim stakan qaynoq suv quyadi; issiq pasta kleyonka yozilgan stolda gazlamaga surtiladi, so‘ng gazlama siqilmasdan ilib quritiladi va dazmollanadi. Atirgul uchun keng atlas lenta teng bo‘laklarga kesiladi, har bir bo‘lak burchak qilib bukiladi va pastki cheti bo‘ylab mayda qaviq bilan tikib tortilsa, yaproq chiqadi; o‘ndan ortiq yaproqni markaz atrofida aylantirib tiksak gul, bir necha yaproqdan esa g‘uncha hosil bo‘ladi. Barglar yashil lentadan qirqiladi va gullar savatga yelimlanadi. Kitobda lenta chetini sham alangasida kuydirish va sintetik lentani eritib yopishtirish ham tavsiya qilingan; maktabda buni faqat o‘qituvchi yoki kattalar bajaradi, chunki sham va gugurt yong‘in xavfli, erigan sintetika terini kuydiradi. Xavfsiz o‘rinbosarlar: ip titilmasligi uchun maxsus suyuqlik, qaychi bilan zigzag qirqish yoki issiq bo‘lmagan yelim. «Moment» kabi yelimlar hidli, bug‘i zararli: derazani oching, nafas olmang, terini va ko‘zni asrang, o‘qituvchi ruxsat bergan yelimdan foydalaning. To‘g‘nog‘ich va ignalarni qutiga soling, sanab oling. Qaychini yopiq holda uzating.

Namunalar
Kraxmal pastasi issiq surtiladi, so‘ng gazlama siqilmay ilib quritiladi.
Lentaning chetini sham bilan kuydirish o‘rniga, titilmasin deb maxsus suyuqlik surtish xavfsizroq.
Sinfda faoliyat

Gul eskizi: kuzgi gul kompozitsiyasining rangli eskizini chizing (gul, barg, savat) va kerakli lenta uzunligini hisoblang. Tikish va yelimlashni o‘qituvchi ko‘rsatmasi bilan bajaring; sham va gugurt ishlatilmaydi.

Mashq
1
Ipak va trikotaj nima bilan qotiriladi?
2
Kraxmal pastasi uchun suv va kraxmal nisbati qanday?
3
Bitta atirgulga 12 yaproq kerak. 3 ta atirgulga nechta yaproq? (12 × 3)
4
Nega sham bilan lenta chetini kuydirishni faqat kattalar bajaradi?