☰ Mundarija · Texnologiya

Konservalash va chak-chak

Darslar 38–39 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
39

Chak-chak tayyorlash va dasturxonga tortish

Darslik: 128–131-betlar
MaqsadChak-chak tayyorlash tartibini, xamir va qiyomga qo‘yiladigan talablarni va ish joyida xavfsizlikni bilish.
Yangi so‘zlar
chak-chak · chak-chakugra · dough stripqiyom · honey syrupzuvala · dough ball
Tushuntirish

Uyda taom yoki shirinlik tayyorlashdan oldin oshxonada ish joyi tayyorlanadi: asboblar qulay joylashtiriladi va ishdan keyin joyiga qo‘yiladi. Xamir mahsulotlari uchun un elanadi: u begona moddalardan tozalanadi va havoga to‘yinadi. Margarin yoki sariyog‘ xona haroratida yumshatiladi, olovda eritilmaydi. Chak-chak uchun taxminan yarim kilogramm unga 5 ta tuxum, bir chimdim tuz va soda olinadi; qiyomga asal va bir oz shakar, qovurish uchun yog‘ kerak. Tuxum ko‘pirtiriladi, tuz, soda va un qo‘shilib yumshoq xamir qoriladi. Xamir biroz dam oldirilgach, kichik bo‘laklarga ajratilib, juda yupqa – taxminan 2 mm qilib yoyiladi. Tasmalar kesilib, eni 2–3 sm li ugralar qilinadi. Ugralar qizigan yog‘da tilla rang bo‘lguncha qovuriladi. So‘ng asal erib, shakar qo‘shilib 10–15 daqiqa qaynatiladi: qiyom tayyor ekanini sovuq suvga tomizib tekshiriladi. Ugralar qiyomga aralashtirilib, likobchaga solinib bosiladi va bezatiladi. Xavfsizlik: qizigan yog‘ va qaynoq qiyom og‘ir kuydiradi, shuning uchun qovurish va qiyom qaynatish faqat kattalar tomonidan bajariladi. Yog‘ga suv tegsa sachraydi; qopqoq va uzun dastali kurakcha tayyor tursin; yonayotgan yog‘ni suv bilan o‘chirmang, qopqoq bilan yoping. O‘quvchilar xamir qorish, yoyish va bezash ishini kattalar nazoratida bajaradi. Kaftga qiyom tegib qolishi mumkin emas: qo‘l bilan faqat sovigan massaga tegiladi. Tuxum, bug‘doy uni (glyuten), asal va yong‘oqqa allergiya bor-yo‘qligini oldindan aniqlang. Xom tuxum bilan ishlagach qo‘lni sovunlab yuving.

Namunalar
Qiyom tayyorligi sovuq suvga tomizib tekshiriladi: qotsa, tayyor.
Xamir yoyilganda 2 mm qalinlikda bo‘lishi kerak, shunda ugralar tez va tekis qovuriladi.
Sinfda faoliyat

Chak-chak jadvali: 1 kg un uchun masalliqlarni jadvalga yozing va 500 g un uchun hisoblang. Qovurish va asal qaynatish bilan faqat kattalar ishlaydi, sinf xamir yoyish va bezash qismini «ishlaydi».

Mashq
1
Xamir uchun unni ishlatishdan oldin nima qilinadi?
2
Ugralar nimada qovuriladi?
3
1 kg unga 10 tuxum. 3 kg unga necha tuxum? (10 × 3)
4
Yonayotgan yog‘ nima bilan o‘chiriladi?