☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Adabiyot va tasviriy san’at

Darslar 41–42 · 2 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
42

Tasviriy san’at

Darslik: 153–156-betlar
MaqsadXV asrda kitobat san’ati, xattotlik, kutubxonalar va tasviriy san’at — Behzod va Hirot maktabini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
kitobat · book art (manuscript making)xattotlik · calligraphyminiatura · miniature paintingmusavvir · painter, miniaturist
Tushuntirish

Bosmaxona bo‘lmagan zamonda kitob qo‘lda ko‘chirilar edi, shu sabab kitobat san’ati — xattotlik, musavvirlik, lavvohlik va sahhoflik (sahifalash, muqovalash) — rivojlandi. Mirali Tabriziy nasta’liq xatini kashf etgan deb aytiladi; Sultonali Mashhadiy (1432–1520) mashhur xattot edi. Samarqand va Hirotda saroy kutubxonalari bo‘lib, kitobdor boshchiligida xattot va naqqoshlar ishlagan; Hirotda Boysung‘ur kutubxonasida qirqta xattot band bo‘lgan, taxminan 1430-yilda u yerda «Shohnoma»ning miniaturalar bilan bezatilgan mashhur nusxasi tayyorlangan. Tasviriy san’at portret, hayotiy lavha, tabiat manzarasi va kitob rasmlaridan iborat edi. Kamoliddin Behzod (taxminan 1455–1536) Hirot maktabi deb ataladigan uslubning asoschisi bo‘ldi; u tarixiy shaxslar portretlari, saroy marosimlari va jang manzaralarini chizgan, Sharafiddin Ali Yazdiyning «Zafarnoma»siga rasmlar ishlagan. Mahmud Muzahhib chizgan Navoiy portreti ham saqlanib qolgan.

Namunalar
Kitob yaratish zanjiri: qog‘oz → xattot → naqqosh/musavvir → sahhof (muqova).
Miniatura — kitob sahifasiga ishlangan kichik rangli rasm.
Sinfda faoliyat

«Xattot va musavvir»: bolalar yangi so‘zni chiroyli yozib, atrofini bezatadi (qalam yoki flomaster bilan, o‘tkir asbobsiz).

Mashq
1
Kitobat san’atiga qanday kasblar kirgan?
2
Hirot maktabi kim nomi bilan bog‘liq?
3
Boysung‘ur kutubxonasida taxminan 1430-yilda qanday mashhur ish bajarilgan?
4
Nega qo‘lyozma kitob qimmat edi?