ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

G‘aznaviylar va Qoraxoniylar

Darslar 15–16 · 2 ta dars · A. Muhammadjonov (2017-yilda F. Sultonov qayta ishlagan). O‘zbekiston tarixi (IV asrdan XVI asrgacha), 7-sinf. «Sharq», Toshkent, 2017 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
16

Qoraxoniylar

Darslik: 55–59-betlar
MaqsadQoraxoniylar davlatining tashkil topishi, Movarounnahr uchun kurash, bo‘linish va qoraxitoylar hujumini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Qoraxoniylar · Karakhanidseloqxon · ilek-khan (provincial ruler)Qoraxitoylar · Kara-Khitaiiqto · iqta (land grant)
Tushuntirish

X asr o‘rtalarida qarluq, yag‘mo, chigil va boshqa qabilalar ittifoqi asosida Qoraxoniylar davlati (Xoqoniya) tuzildi; hukmdorlar «qoraxon» unvonini olgan. Abdulkarim Sotuk Bug‘roxon (vafoti 955-yil) asoschi hisoblanadi. 992-yilda Horun Bug‘roxon Buxoroni oldi; Nuh ibn Mansur Sobuqtegindan yordam so‘radi. 999-yilda Nasr Eloqxon Buxoroni egallab, somoniylarni tugatdi. Mahmud G‘aznaviy 1006 va 1008-yillardagi qoraxoniy hujumlarini qaytarib, Xurosonni saqlab qoldi. 1038-yilda Ibrohim Bo‘ritegin Amudaryo bo‘yini egallab Movarounnahrni bo‘ysundirdi, davlat Sharqiy (Bolasog‘un) va G‘arbiy (Samarqand) qismlarga bo‘lindi. Viloyatlarni eloqxonlar yoki teginlar boshqargan, iqto tizimi XI asrdan keng tarqalgan. Shu davrda Minorai kalon, Vobkent va Jarqo‘rg‘on minoralari kabi inshootlar qurilgan. 1137-yilda Xo‘jand yaqinida, 1141-yilda Samarqand yaqinidagi jangda qoraxitoylar qoraxoniylarni yengdi; G‘arbiy qoraxoniylar qoraxitoylarga qaram bo‘lib qoldi.

992, 999Buxoro olindi1038Davlat bo‘lindi1137, 1141Qoraxitoylar g‘alabasi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qishloqdagi bir necha kichik jamoa tuman chempionati o‘tkazish uchun birlashdi. Ular o‘yin qoidalari, jadval va hakamlar haqida kelishib oldi. Endi har bir jamoa yagona qoida asosida o‘ynaydi.

Kim ishlatadi

Tashkilotchi umumiy qoidalar tuzadi, hakam ularga amal qilinishini kuzatadi, jamoa sardorlari qoidalarni birga muhokama qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda yoki stol ustida o‘ynaladigan oddiy o‘yin o‘ylab toping va hamma qabul qiladigan uchta qoida yozing. Qoidalarni boshqalar bilan sinab ko‘ring.

Namunalar
Hozirgi chegaralarBolasog‘un (Sharqiy)Samarqand (G‘arbiy)Xo‘jand (1137)BuxoroO‘zbekistonQirg‘iziston
Sana tartibi: 992 Buxoro → 999 somoniylar tugadi → 1006/1008 Xuroson uchun urush → 1038 bo‘linish → 1137 va 1141 qoraxitoylar.
Dehqon so‘zining ma’nosi: XI–XII asrlarda u «qishloq hokimi» ma’nosini yo‘qotib, oddiy ziroatkorni anglata boshlagan.
Sinfda faoliyat

«Xronologiya zinasi»: sanalarni kartochkaga yozib, to‘g‘ri tartibda tizing.

Mashq
1
Qoraxoniylar davlati qanday tuzilgan?
2
Somoniylar sulolasi qachon va qanday tugadi?
3
Qoraxoniylar davlati ikki qismga qanday bo‘lingan?
4
Qoraxitoylar g‘alabasiga qoraxoniylar siyosiy zaifligi qanday ta’sir qilgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi gulzor uchun uchastkaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →