Juft va takroriy olmoshlar; olmoshni mustahkamlash
Darslar 22–23 · 2 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
23
Mustahkamlash (olmosh)
Darslik: 41–42-betlar
MaqsadOlmosh mavzusini mustahkamlash: olmosh turlari, ularning vazifasi va imlosini umumlashtirish.
Yangi so‘zlar
kishilik · personalso‘roq · interrogativebelgilash · defininggumon · indefinite
Tushuntirish
Olmosh mavzusida biz yetti ma’no turini o‘rgandik: kishilik (men, sen, u), o‘zlik (o‘z), ko‘rsatish (bu, shu, u, o‘sha), so‘roq (kim, nima, qachon), belgilash (hamma, har bir), bo‘lishsizlik (hech kim) va gumon (kimdir, allaqanday) olmoshlari. Tuzilishiga ko‘ra ular sodda, qo‘shma, juft va takroriy bo‘ladi. Imlo qoidasi: sodda olmoshlar qo‘shib, qo‘shma olmoshlar ajratib, juft va takroriy olmoshlar chiziqcha bilan yoziladi. Olmoshlar matnda takrorni kamaytiradi, ammo ko‘p ishlatilsa, nimaga ishora qilayotgani noaniq bo‘lib qolishi mumkin.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Guruh ishi haqidagi qisqa yozuvda «ular», «biz», «hamma» va «kimdir» so‘zlari ketma-ket kelgan. Olmosh juda ko‘p bo‘lsa, kim haqida gap ketayotgani chalkashadi, shuning uchun ba’zilarini otga almashtirish kerak bo‘ldi.
Kim ishlatadi
Hisobot yozuvchilar, protokol yuritadigan kotiblar va maqola muharrirlari olmosh bilan ot muvozanatini saqlaydi.
Bugun sinab ko‘ring
O‘z kundaligingizdan yoki bir paragrafdan olmoshlarni belgilab chiqing va qaysi birini otga almashtirsa aniqroq bo‘lishini o‘ylab ko‘ring.
Namunalar
«Karim akam bilan bog‘ga bordik. U daraxt ekdi, men esa suv quydim» — «u» Karimga ishora qiladi.
Hech kim bilmaydi, kimdir ko‘rgan bo‘lsa ham. — bo‘lishsizlik va gumon olmoshlari.
Sinfda faoliyat
«Olmosh poyezdi»: har bir o‘quvchi poyezd «vagoni»dek bitta olmosh turini tanlab, uchta misol aytadi.