Gumon olmoshlari
Gumon olmoshlari so‘zlovchining o‘zi ham aniq bilmaydigan shaxs, narsa, belgi yoki miqdorni bildiradi. Ular so‘roq olmoshidan ikki yo‘l bilan hosil bo‘ladi: oldiga alla- qo‘shiladi yoki oxiriga -dir qo‘shiladi: kim — allakim, kimdir; qanday — allaqanday, qandaydir; qaysi — allaqaysi, qaysidir; qancha — allaqancha, qanchadir. Ikkala qo‘shimcha ham so‘z bilan bitta qilib, qo‘shib yoziladi. «Narsa» so‘zidan gumon olmoshi faqat alla- yordamida yasaladi: allanarsa. Bundan tashqari «bir» so‘zi kishi, narsa kabi otlar bilan kelib, noaniqlik ma’nosini beradi: bir kishi, bir narsa; «birov» so‘zi esa «kimdir» o‘rnida ishlatiladi.
| So‘roq olmoshi | alla- bilan | -dir bilan |
|---|---|---|
| nima | allanima | nimadir |
| qachon | — | qachondir |
Navbatchi sinf eshigi oldida nimadir tushib qolganini ko‘radi va e’longa «Kimdir nimadir yo‘qotdi» deb yozadi. Noaniq olmosh nima va kim ekani noma’lumligini yolg‘on aytmasdan ifodalaydi.
Navbatchilar kim kelganini bilmasa ham hisobot yozadi, xabar yetkazuvchilar noma’lum shaxs haqida to‘g‘ri aytadi, yozuvchilar sirli vaziyat yaratadi.
Bugun ko‘rgan yoki eshitgan, lekin aniq bilmagan narsangiz haqida «nimadir» va «kimdir» so‘zlari bilan ikki gap tuzing.
«Sirli xabar»: o‘qituvchi ma’lum bo‘lmagan voqeani tasvirlaydi, siz gumon olmoshlari bilan gap tuzasiz (allakim, nimadir...).