ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Belgilash va gumon olmoshlari

Darslar 17–18 · 2 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
18

Gumon olmoshlari

Darslik: 32–33-betlar
MaqsadGumon olmoshlarining hosil bo‘lishi va imlosini bilish.
Yangi so‘zlar
gumon olmoshi · indefinite pronounalla- · prefix alla--dir · suffix -dirbirov · somebody
Tushuntirish

Gumon olmoshlari so‘zlovchining o‘zi ham aniq bilmaydigan shaxs, narsa, belgi yoki miqdorni bildiradi. Ular so‘roq olmoshidan ikki yo‘l bilan hosil bo‘ladi: oldiga alla- qo‘shiladi yoki oxiriga -dir qo‘shiladi: kim — allakim, kimdir; qanday — allaqanday, qandaydir; qaysi — allaqaysi, qaysidir; qancha — allaqancha, qanchadir. Ikkala qo‘shimcha ham so‘z bilan bitta qilib, qo‘shib yoziladi. «Narsa» so‘zidan gumon olmoshi faqat alla- yordamida yasaladi: allanarsa. Bundan tashqari «bir» so‘zi kishi, narsa kabi otlar bilan kelib, noaniqlik ma’nosini beradi: bir kishi, bir narsa; «birov» so‘zi esa «kimdir» o‘rnida ishlatiladi.

alla- va -dir qo‘shib yoziladi
So‘roq olmoshialla- bilan-dir bilan
nimaallanimanimadir
qachon—qachondir
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Navbatchi sinf eshigi oldida nimadir tushib qolganini ko‘radi va e’longa «Kimdir nimadir yo‘qotdi» deb yozadi. Noaniq olmosh nima va kim ekani noma’lumligini yolg‘on aytmasdan ifodalaydi.

Kim ishlatadi

Navbatchilar kim kelganini bilmasa ham hisobot yozadi, xabar yetkazuvchilar noma’lum shaxs haqida to‘g‘ri aytadi, yozuvchilar sirli vaziyat yaratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun ko‘rgan yoki eshitgan, lekin aniq bilmagan narsangiz haqida «nimadir» va «kimdir» so‘zlari bilan ikki gap tuzing.

Namunalar
Eshik oldida kimdir turibdi. — kim + -dir; ko‘rinmagan, noaniq shaxs.
Allaqayerdan qo‘shiq ovozi eshitildi. — alla- + qayer + dan.
Sinfda faoliyat

«Sirli xabar»: o‘qituvchi ma’lum bo‘lmagan voqeani tasvirlaydi, siz gumon olmoshlari bilan gap tuzasiz (allakim, nimadir...).

Mashq
1
Gumon olmoshlari qanday hosil qilinadi?
2
«Qayer» va «qaysi» so‘roq olmoshlaridan gumon olmoshlari yasang.
3
«Kimdir» va «allakim» olmoshlarining ma’nosi farq qiladimi?
4
Nima uchun «allanarsa» to‘g‘ri, «narsadir» esa noto‘g‘ri?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKuz yugurishi uchun ob-havo kuzatuviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →