15
O‘zlik olmoshi
Darslik: 26–27-betlar
MaqsadO‘zlik olmoshining ma’nosi va ishlatilishini bilish.
Yangi so‘zlar
o‘zlik olmoshi · reflexive pronounta’kid · emphasiso‘zim, o‘zing, o‘zi · myself, yourself, himselfshaxs · person
Tushuntirish
O‘zlik olmoshi bitta so‘zdan iborat — «o‘z». U kishilik olmoshlari o‘rnini bosadi va asosan shaxsni, ba’zan narsani bildiradi. Bu olmosh egalik qo‘shimchalarini olib o‘zgaradi: o‘zim, o‘zing, o‘zi, o‘zimiz, o‘zingiz, o‘zlari. Ko‘pincha kishilik olmoshi bilan yonma-yon kelib, unga kuchli urg‘u beradi: men o‘zim, sen o‘zing, uning o‘zi — ya’ni «boshqa hech kim emas, aynan u». Gapda ega, to‘ldiruvchi yoki aniqlovchi bo‘ladi: O‘zi keldi; o‘z yurtimiz. «O‘z» iboralar tarkibida ham uchraydi: o‘ziga kelmoq (hushiga kelmoq), o‘zidan ketmoq.
Namunalar
Men o‘zim yechaman. — «O‘zim» «men»ning ma’nosini ta’kidlaydi.
Har kim o‘z ishi uchun javob beradi. — «o‘z» aniqlovchi.
Sinfda faoliyat
«O‘zingni tanishtir»: har bir o‘quvchi «O‘zim haqimda» deb 3 gap aytadi, unda o‘zim, o‘zimiz yoki o‘z olmoshini ishlatadi.
Mashq
1
O‘zlik olmoshi qaysi so‘z?
«O‘z» so‘zi.
2
«O‘z» olmoshini egalik qo‘shimchalari bilan birlikda o‘zgartiring.
O‘zim, o‘zing, o‘zi.
3
«Sen o‘zing buni bilasan» gapida «o‘zing» nimani ta’kidlayapti?
«Sen» olmoshini, ya’ni aynan sening bilishingni.
4
Nima uchun «o‘z» olmosh hisoblanadi?
Chunki u kishilik olmoshlari o‘rnida keladi va aniq atash ma’nosiga ega emas.